Verder kun je de grenzen van kleding bijna niet oprekken

Tentoonstelling Het modeduo Viktor & Rolf bestaat dit voorjaar 25 jaar. Hun conceptuele modekunst is nu te zien in de Kunsthal.

Viktor & Rolf, Action Dolls, najaar 2017. Foto Marijke Aerden

Nog nooit en nooit meer was een Nederlands designerlabel zo’n groot internationaal succes als Viktor & Rolf. Iris van Herpen mag dan inmiddels net zo’n reputatie als vernieuwer hebben, bij het grote publiek is ze nog altijd minder bekend.

De vraag was dan ook niet of, maar waar in Nederland gevierd zou worden dat het modeduo dit voorjaar 25 jaar bestaat. Het is de Kunsthal geworden, die zelf geen (mode)collectie heeft, maar meerdere malen heeft samengewerkt met curator Thierry-Maxime Loriot. Anderhalf jaar geleden stelde Loriot de expositie Viktor & Rolf Fashion Artists samen voor The National Gallery of Victoria in Melbourne. Die is nu in iets gewijzigde vorm te zien in Rotterdam.

Lees ook: Han Nefkens schenkt acht modestukken van Viktor & Rolf aan Museum Boijmans

De naam van de tentoonstelling, waar de Kunsthal ‘25 years’ aan heeft toegevoegd, verwijst naar de positie die de ontwerpen van Viktor & Rolf innemen: ergens tussen beeldende kunst en mode in. Viktor Hosting en Rolf Snoeren (beiden 1969), die elkaar ontmoetten op de modeafdeling van de kunstacademie in Arnhem, begonnen hun carrière in het kunstcircuit. In 1996 presenteerden ze in de Amsterdamse galerie Torch bijvoorbeeld ‘Le Parfum’. De 250 flesjes (à 125 euro) met een waarschijnlijk geurloze vloeistof konden niet worden geopend, waarmee de ontwerpers wilden laten zien dat het bij de verkoop van parfum vooral om imago en belofte ging. Acht jaar later lanceerden ze samen met L’Oréal Flowerbomb, een commercieel, felzoet eau de parfum dat nog altijd een wereldhit is, en waarschijnlijk de kurk waarop het modehuis drijft.

Een stuk uit de collectie waarmee Viktor & Rolf in 1993 drie prijzen wonnen op het modefestival van Hyères. Foto Wayne Taylor

Ook in hun mode hebben Viktor & Rolf zich tussen uitersten bewogen: conceptuele couture aan de ene kant, collecties voor H&M, handtassen en logosweaters voor mannen aan de andere.

Le Parfum en Flowerbomb zijn beide aanwezig in Rotterdam. Van de eerste is er een installatie, van de tweede is een advertentie afgebeeld op een wandtapijt. Bij de mode is gekozen voor de spectaculaire couturestukken, die soms overigens afkomstig zijn uit de prêt-à-portershows die ze tussen 2000 en 2015 gaven. Daarin waren ook altijd dingen te zien die met draagbare mode niets te maken hadden. De kleding die wordt gemaakt voor de winkels, zei Snoeren bij de persopening van de tentoonstelling, „was niet een heel groot succes, en ons hart zat er niet in.” De laatste drie jaar legt het duo zich, net als eind jaren negentig, toe op couture, nu aangevuld met bruidscollecties en uiteraard geuren.

Viktor & Rolf in 2015 gefotografeerd door Inez & Vinoodh. Foto Inez & Vinoodh

Acht lagen kleding

De grote doorbraak van Viktor & Rolf was de Russian Doll-collectie uit 1999, die werd geshowd tijdens de Parijse haute-coutureweek. Model Maggie Rizer stond op een ronddraaiend plateau en kreeg van de ontwerpers acht lagen kleding over haar korte juten jurkje aan, eindigend in een enorme juten cape met een driedimensionale roos van hetzelfde materiaal erop. Die collectie staat, bijna compleet en op volgorde opgesteld.

Porseleinen pop met een ontwerp uit Bedtime Story (pret-à-porter, najaar 2005). Foto Marijke Aerden

Maar uit de meeste collecties is veel minder gekozen. In de grootste zaal, waarvan de muren bedekt zijn met behang van ontwerpschetsen, staan ontwerpen uit allerlei collecties door elkaar heen. Sommige worden gedragen door levensgrote, hoofdloze poppen. Andere, in miniatuurversie, door de porseleinen poppen die voor het eerst werden gemaakt voor de tentoonstelling The house of Viktor & Rolf uit 2008, een gigantisch poppenhuis dat na Londen ook Utrecht aandeed. Alle poppen, groot en klein, staan in Rotterdam op witte sokkels.

Inmiddels heeft met name Nederland al zo’n lange traditie van conceptuele mode dat het bijna niet meer voor te stellen is wat voor impact de shows van Viktor & Rolf de eerste jaren hadden. Anders dan bij eigenlijk elk ander merk ging het bij hen niet om trends en styling. Elke show vertelde een verhaal, vaak over de modewereld zelf, en elke show was weer een grote verrassing.

Op de kledingstukken uit de Blue screen-collectie (2002) werden beelden van steden en landschappen geprojecteerd, een ode aan het immateriële en de fantasie. De One Woman Show (2003) was opgedragen aan Tilda Swinton, die ook meeliep in de show – de andere modellen waren zo gekapt en opgemaakt dat ze op haar leken. In Atomic Bomb (1998) waren kledingstukken eerst met en daarna zonder ballonnen erin te zien. Bij Bells (2000) waren alle ontwerpen bezet met belletjes en hing in de zaal een dichte mist, waardoor je de kledingstukken eerder hoorde dan zag: het aura van de mode.

Overhemden

Die informatie staat niet bij de ontwerpen. Dat stoort niet – de kleding spreekt genoeg voor zichzelf. Zie het pak uit de One Woman Show: uit het jasje steken zeven, steeds lichter wordende overhemden, waarvan de opstaande kragen tot boven de oren reiken. Een geestige, surrealistische aanpak die meteen herkenbaar is als Viktor & Rolf. Of de sprookjesachtige outfit uit Bedtime Story (2005), dat zowel groot en klein te bewonderen is: een jas als een satijnen sprei, afgezet met een laken, een hoofdkussen als hoofddeksel. De rouwjurk van Mabel van Oranje, zwart met één witte mouw in de vorm van een strik, een verwijzing naar haar met vele strikken bezette trouwjurk, die ernaast staat. Recente hoogtepunten zijn de surrealistische, draagbare beeldhouwwerken uit de kubistische collectie (2016). Verder kun je de grenzen van kleding bijna niet oprekken.

Bekijk ook de fotoserie: 25 jaar Viktor & Rolf in de Kunsthal in Rotterdam

Speciale vermelding verdient de jurk die deel uitmaakte van de grotendeels verloren gegane collectie waarmee Horsting en Snoeren in het voorjaar van 1993 drie prijzen wonnen op het mode- en fotofestival van Hyères in Zuid-Frankrijk, het officiële begin van Viktor & Rolf. Het is een hooggesloten zwarte jurk met volants langs de kraag, de mouwen en de taille, en een hoge en lange, zeer wijd uitstaande rok waar een crinoline onder lijkt te zitten. Hij is bijna helemaal bedekt met een laagje kapot gemaakte grijze wol, waarop hier en daar zilveren pailletten zijn aangebracht. Een rauw en monumentaal ontwerp waar de ambitie en de belofte van afspat.

    • Milou van Rossum