De basketbalsterren van nu zwijgen niet zoals Michael Jordan

Activisme in de NBA

Sterspelers van de NBA-finalisten Cleveland Cavaliers en Golden State Warriors spreken zich uit over ongelijkheid, politiegeweld en racisme. Sportactivisme is terug in de Verenigde Staten, stelt voormalig profbasketballer Etan Thomas.

Basketballer LeBron James – sterspeler van de Cleveland Cavaliers – geeft op Twitter zijn mening over onderwerpen als Donald Trump, de NFL en de politie. Foto Maddie Meyer/AFP

Schrijver, dichter en activist Etan Thomas was net een jaar gestopt als profbasketballer in de NBA toen in Florida de ongewapende, zwarte jongen Trayvon Martin werd doodgeschoten. Martin was volgens buurtwacht George Zimmerman verdacht omdat hij een hoodie droeg en door een wijk liep waar zelden zwarte mensen kwamen. Thomas zag de beelden in de lente van 2012 en voelde zich boos en machteloos.

Een paar dagen erna kreeg hij weer wat hoop. LeBron James, destijds de ster van Miami Heat, zette een foto op zijn Instagrampagina en Twitter waarop alle spelers van de Heat een hoodie droegen. Tijdens de wedstrijd erna stond op de schoenen van James en andere spelers van de Heat ‘R.I.P. Trayvon’ en ‘We Want Justice’.

De protestactie leidde volgens Thomas de terugkeer in van het lang verdwenen athlete activism. Dat schrijft hij in een boek dat vorige maand verscheen: We Matter. Athletes & Activism. Het moet „verplichte literatuur voor alle jonge sporters” worden en hij „wil toekomstige sporters inspireren om de fakkel over te nemen van de pioniers”, legt hij uit per e-mail.

Politiek bewuste speler

Als er één persoon is die zo’n handleiding kan schrijven, is het Thomas. Hij speelde tien jaar in de NBA. Hij was een van de zeldzame politiek bewuste spelers en werd sporter-activist na een arrestatie door witte politieagenten. Hij moest drie kwartier „als een crimineel” op de stoep zitten en werd pas vrijgelaten nadat een agent moest bekennen dat hij hem niet had herkend van een politiefoto, maar van een basketbalfoto.

Volgens Thomas had het heel anders kunnen aflopen als hij geen basketballer was geweest en hij mailt: „Ik voelde me ontmenselijkt en schreef er een speech over die ik voordroeg op highschools. Lokale kranten begonnen erover te schrijven en het journaal berichtte erover. Ik realiseerde me dat ik die aandacht kreeg omdat ik een basketballer was. Vanaf dat moment wist ik dat het nut had me uit te spreken.”

Thomas werd na de universiteit geselecteerd om bij NBA-team Washington Wizards te spelen. In 2003 liep hij bij het Witte Huis mee in demonstraties tegen de Irak-oorlog. Hij schreef er gedichten over die hij op straat voordroeg. Zijn eerste boek, More Than an Athlete, kwam uit in 2004. Zeven jaar later stopte Thomas met basketbal.

Hij bleef schrijven en geeft in zijn nieuwe boek geschiedenisles over activisme in de Amerikaanse profsport. De jaren zestig waren de gloriejaren voor opstandige sporters en in het basketbal begon dat bij Boston Celtics-legende Bill Russell. Als opgroeiende jongen schreef Thomas een scriptie over hem en hij citeerde Russell-quotes als ‘ik weiger toe te staan dat je me reduceert tot een clown die vermaak moet brengen in jouw circus.’

Colin Kaepernick

Pas in de jaren negentig klonk er heel soms weer protest. Thomas zat op high school toen Chris Jackson doorbrak als spelverdeler van Denver Nuggets. Hij leek een ster te worden, maar alles veranderde toen hij zich in 1993 bekeerde tot de islam. Jackson wijzigde zijn naam in Mahmud Abdul-Rauf en werd in 1996 de meest gehate sporter van Amerika doordat hij uit protest bleef zitten tijdens het spelen van het Amerikaanse volkslied. Niet lang daarna had Abdul-Rauf geen club meer. Volgens Thomas was hij „Colin Kaepernick vóór Colin Kaepernick”. American-footballspeler Kaepernick knielde in 2016 tijdens het Amerikaanse volkslied om te protesteren tegen politiegeweld en is nu werkloos.

Lees ook: De NFL lijkt te zwichten voor de druk van Trump.

Abdul-Rauf had de pech te basketballen in het apolitieke tijdperk van Michael Jordan. De beste basketballer aller tijden probeerde zich zo min mogelijk uit te spreken over gevoelige onderwerpen. Dat zouden zijn witte sponsors niet leuk vinden en kon miljoenen schelen. NBA-ster Carmelo Anthony zei over Jordan tegen Thomas: „Politiek correct. Zei nooit iets waardoor hij in de problemen kon komen.”

Anthony is misschien wel het beste voorbeeld van de moderne sporter-activist. Hij groeide op in een zeer slechte wijk in Baltimore en liep in 2015 mee in een protestmars in zijn stad nadat een witte agent de ongewapende zwarte man Freddie Gray had doodgeschoten. In een interview met Thomas herhaalde Anthony steeds maar weer: „Het systeem is stuk.”

Basketballers zoals Anthony weigeren hierover te zwijgen zoals Jordan deed. Dat kan ook niet, want zwarte mannen lijken volgens Anthony en Thomas alleen al door hun huidskeur verdacht te zijn. Dat bleek weer toen onlangs een video naar buiten kwam waarop te zien is hoe Milwaukee Bucks-speler Sterling Brown door vijf witte agenten met een stroomstootwapen werd aangevallen na een parkeerovertreding. De legendarische oud-NBA-ster en schrijver van meerdere boeken over rassenkwesties Kareem Abdul-Jabbar schreef in The Guardian: ‘De politie van Milwaukee viel niet alleen een jonge zwarte man aan, maar ontnam gekleurde jongeren ook de hoop op een beter leven.’

Het deed denken aan een aanval van de politie op NBA-speler Thabo Sefolosha, oud-teamgenoot van Etan Thomas bij Oklahoma City Thunder. Een agent brak Sefalosha’s arm bij een onterechte arrestatie en hij miste de play-offs van 2015. Door dit soort politiegeweld spreken sporters zich vaker uit dan ooit en Carmelo Anthony overdreef niet toen hij zei: „Dit zijn de nieuwe jaren zestig.”

Protest van basketballers

Thomas is het met Anthony eens, hoewel het protest vooral van basketballers komt. De beste speler van dit moment, LeBron James, staat voor de achtste keer op rij in de NBA-finale – met Cleveland Cavaliers. Hij draagt op persconferenties T-shirts met de afbeelding van het grote voorbeeld voor alle atleet-activisten Muhammad Ali en geeft op Twitter zijn mening over onderwerpen als Donald Trump, de NFL en de politie. De spelers van James’ tegenstanders in de NBA-finale, regerend kampioen Golden State Warriors, spreken zich net zo vaak uit over ongelijkheid, politiegeweld en racisme.

Lees ook: ‘King’ LeBron James staat er alleen voor bij de Cavaliers.

Volgens Thomas komt dit voor een groot deel door hun coach Steve Kerr. Een week geleden noemde Kerr de beslissing van NFL-eigenaren om American footballers die uit protest knielen tijdens het volkslied, boetes te geven nog ‘idioot’ en ‘nep-patriottisme’ om hun witte achterban tevreden te stellen. Met zo’n coach is het volgens Thomas „niet vreemd dat spelers als Steph Curry, Kevin Durant, Draymond Green, en eigenlijk alle spelers, zonder aarzeling hun mening geven over onze regering”. En dan is het ook „ineens niet heel vreemd meer dat de spelers van de Warriors niet langs wilden bij Trump om zich te laten eren als kampioenen in het Witte Huis”. In plaats daarvan kozen de Warriors ervoor „zwarte jongeren uit Washington DC mee te nemen naar het Afro-Amerikaanse museum”.

Thomas denkt dat het protest in het tijdperk-Trump alleen maar zal toenemen. De sportersrevolte begon in de lente van 2012 na de moord op Trayvon Martin. Het is nooit meer stil geworden en dat zal ook niet snel meer gebeuren. „Veel mensen hadden altijd het idee dat sporters in hun eigen wereld leven, maar de moord op Trayvon Martin bewees het tegendeel en vooral de basketballers maakten mainstream Amerika duidelijk dat zelfs zwarte topsporters vrezen voor de levens van hun kinderen. Dat was schokkend voor veel witte mensen om te horen, maar voor ons is doodsangst voor de politie al jaren realiteit en het geweld is sinds de dood van Trayvon Martin alleen maar erger geworden. Ik kijk elke ochtend op sociale media en dan hoop ik dat er geen nieuwe zaken zijn waarbij de politie ongewapende zwarte mensen slaat, schopt, aanvalt, mishandelt, vernedert of neerschiet. Het lijkt wel of we om de week een nieuw horrorverhaal krijgen te horen en zolang dit blijft gebeuren, zullen sporters die normaal gesproken stil blijven, het risico nemen zich uit te spreken.”

Correctie (30 mei 2018): In een eerdere versie van dit stuk werd de achternaam van Thabo Sefolosha geschreven als Sefalosha. Dit is hierboven aangepast.

    • Erik Bouwer