Commotie over voorstel herziening pensioenstelsel

Pensioenakkoord

Een mogelijk pensioenakkoord tussen werkgevers en vakbonden lekte woensdag uit via De Telegraaf. Betrokken partijen zeggen dat het te vroeg is om te spreken over een akkoord.

Een stratenmaker aan het werk. De politiek praat al jaren tevergeefs over een oplossing voor mensen met zware beroepen die niet in staat zijn om langer door te werken, zoals in de zorg of de bouw. Foto Marten van Dijl/ANP

Bij de sociale partners is commotie ontstaan door het uitlekken van een mogelijk pensioenakkoord tussen werkgevers en vakbonden. De Telegraaf meldde woensdag dat werkgeversvereniging VNO-NCW en vakbond FNV in een concept-akkoord een aantal gezamenlijke voorstellen aan het kabinet doen. Die gaan over het invoeren van een nieuw soort pensioen, een tragere stijging van de AOW-leeftijd en een verplicht pensioen voor zzp’ers – maar met de mogelijkheid voor zzp’ers om daar onder voorwaarden uit te stappen.

Alle betrokken partijen zeggen met klem dat het te vroeg is om te spreken over een akkoord. Er circuleren meerdere notities, zeggen zij, maar de onderhandelingen zijn nog volop gaande.

Minister Wouter Koolmees (Sociale Zaken, D66) wil af van het huidige pensioenstelsel. Dat is namelijk slecht bestand tegen de lage rentestand die er al sinds de crisis is. Daardoor stijgen de pensioenen al jaren niet meer mee met de inflatie. Als het aan het kabinet ligt, sparen werknemers straks in individuele pensioenpotten voor hun pensioen. Nu hebben pensioenfondsen nog grote gezamenlijke potten – werknemers bouwen het recht op om aanspraak te maken op een deel daarvan.

Het kabinet wil dit veranderen in samenspraak met de sociale partners. Die zijn al jaren aan het onderhandelen over hun gezamenlijke pensioenadvies aan het kabinet.

Vakbonden namen eerst steeds meer afstand van het pensioenplan dat de minister wil. Lees ook: Stilstand polder zet Koolmees vast.

Andere pensioenvariant

Tot vorig jaar richtten de werkgevers en vakbonden zich vooral op die ‘individuele potjes’. Maar de FNV was daar niet tevreden over. Daarom werd er de laatste maanden steeds nadrukkelijker gesproken over een andere pensioenvariant, zoals ingewijden al in februari tegen NRC zeiden.

In die variant blijven de grote gezamenlijke potten bestaan. Maar pensioenfondsen krijgen de ruimte om meer risico te nemen met hun beleggingen. De verwachting is dat dat hogere rendementen oplevert. Die toekomstige rendementen mogen de fondsen alvast inboeken, zodat ze nu al minder geld in hun reserves hoeven te houden. Daardoor kunnen ze bijvoorbeeld weer een verhoging van de pensioenen betalen. Volgens De Telegraaf wordt deze pensioenvariant beschreven in de gelekte notitie.

Het is nog hoogst onzeker of er echt een pensioenakkoord komt. De laatste maanden werden de onderhandelingen vooral één-op-één gevoerd door VNO-NCW en de grootste vakbond FNV. Maar die vakbond heeft nog géén akkoord van zijn achterban, waar pensioenhervormingen altijd gevoelig liggen.

Bovendien is het voornemen om het uiteindelijke akkoord te sluiten in de Sociaal-Economische Raad (SER), het overlegorgaan van de sociale partners. En daarin zitten óók deskundige ‘kroonleden’. Veel van hen willen, net als Koolmees, individuele pensioenpotten.

Vooral De Nederlandsche Bank, via directielid Job Swank vertegenwoordigd in de SER, is naar verluidt zeer kritisch over de mogelijke invoering van een nieuw collectief pensioen. De centrale bank wil de pensioenen individueler maken omdat er in een collectief stelsel steeds weer discussie ontstaat over hoe de pensioenpot verdeeld moet worden – vaak tussen jongeren en ouderen.

Zelfs als er een definitief akkoord komt – met of zonder de ‘kroonleden’ – is een stelselverandering nog onzeker. D66, de partij van minister Koolmees, is bij uitstek de partij die het pensioen individueler wil maken. De invoering van een nieuw collectief stelsel zou extra gezichtsverlies opleveren voor zijn partij, die het toch al niet makkelijk heeft in de regeringscoalitie. Bovendien zullen de sociale partners naar verwachting een langzamer stijging van de AOW-leeftijd gaan eisen, zoals de FNV wil. Dat kan voor het kabinet al snel miljarden euro’s gaan kosten.