Als Chinese toeristen hoppen we de Rohingya achterna

De vluchtelingenkampen in Bangladesh, waar bijna 700.000 Rohingya even onderdak hebben, zijn een ongemakkelijk soort attractie, merkt Annemarie Kas.

Een Rohingya maakt bamboeschuttingen in een vluchtelingenkamp in Bangladesh. Munir uz Zaman / AFP

Minstens twintig vrouwen kijken ons verwachtingsvol aan, van achter hun zwarte hoofddoeken die alleen hun ogen vrijlaten. Een Deense hulporganisatie heeft hen opgetrommeld zodat ze kunnen vertellen over hun dagelijks leven in het vluchtelingenkamp in Bangladesh.

Maar wij, een groepje journalisten uit allerlei Europese landen, kunnen maar met een paar van hen praten omdat de twee tolken niet alles tegelijk kunnen vertalen. De meeste vrouwen blijven zitten luisteren. Ze hebben toch niks anders te doen.

De vluchtelingenkampen in Bangladesh, waar bijna 700.000 Rohingya-moslims een tijdelijk onderkomen hebben gevonden, zijn ook een ongemakkelijk soort attractie. Journalisten, internationale politici en donoren van hulporganisaties crossen op gezette tijden door de kampen om te zien hoe de vluchtelingen leven en hoe de non-gouvernementele organisaties hun werk doen.

Ik was mee met een persreis georganiseerd door Echo, het noodhulpbureau van de Europese Commissie. Echo doneert aan hulporganisaties – in 2017 bijna 20 miljoen euro – en wil de Europese belastingbetaler laten zien waar dat geld heen gaat.

Het programma is vol. We hoppen van noodziekenhuis naar voedseldistributiepunt en van kinderspeelplek naar een heuveltop waarachter wc’s worden geleegd. Zo, zegt een van de reisorganisatoren, proberen ze deze crisis op de agenda te houden. Het is voor hen de enige manier en toch voelen wij ons af en toe net een groep Chinese toeristen. We krijgen op elke stop een half uurtje om rond te kijken en dan moeten we weer dóór.

Soms ook gaat de gedrevenheid wat ver. Zo vindt hulporganisatie Save the Children het geen probleem mee te helpen typische Rohingya-namen te verzinnen voor in de artikelen. Het staat ook in de verklaring die elke journalist moet tekenen die met Save the Children de kampen in gaat: kinderen mogen niet met hun echte naam in verhalen of in fotobijschriften terechtkomen. Ze willen de kinderen zo natuurlijk beschermen, maar journalisten hebben hierin toch ook een eigen verantwoordelijkheid.

Het laatste nieuws is dat er een geboortegolf bezig is – negen maanden na hun vlucht uit Myanmar bevallen de vrouwen die verkracht werden door het leger.

Bij elke stop krijgen we een nieuw mapje met fact sheets in onze handen gedrukt. Action Against Hunger heeft sinds het uitbreken van de crisis 3.532.063 warme maaltijden gekookt en 440.921 kinderen van onder de vijf jaar op ondervoeding onderzocht. Solidarités International heeft 785 noodlatrines gebouwd, 2.638 jerrycans en 10.535 hygiënekits uitgedeeld. En zo gaat het door.

Hulporganisaties worden gedwongen zich zo precies te verantwoorden, zegt Yves Bertrand van Solidarités International, omdat donoren tegenwoordig nu eenmaal sceptisch zijn of hun geld wel dáár terechtkomt waar het nodig is. „Dat is op zich natuurlijk goed, maar soms slaat het door”, zegt hij. Eén van hun donoren belde elke dag op: hoeveel latrines hadden ze vandaag geplaatst?

Om in de toilettensfeer te blijven: op bijna elk wc-blok in de kampen zit een grote sticker met de naam van een hulporganisatie. Ofxam, Brac, WaterAid. De donoren willen graag dat hun organisatie zichtbaar is in de kampen, zegt Yves Bertrand. En als er iets kapot is, weten de vluchtelingen door die sticker ook meteen bij welke organisatie ze moeten zijn. „Maar dat kan ook prima met een simpel identificatienummer, het hoeft niet zó.”

Het laatste nieuws is dat er een geboortegolf bezig is – negen maanden na hun vlucht uit Myanmar bevallen de vrouwen die verkracht werden door het leger. Het zou gaan om ongeveer zestig baby’s per dag, maar de kampen zijn zo groot dat het niet met zekerheid te zeggen is.

Vorige week kwam de Indiase Bollywood-ster Priyanka Chopra langs. Ze is ambassadeur voor Unicef en liet zich filmen terwijl ze kleintjes knuffelt en te eten geeft. Op een veilige terugkeer van de Rohingya naar Myanmar is geen enkel zicht, dus voorlopig kunnen de hulporganisaties dit soort kansen op aandacht helaas niet laten lopen.

Bekijk ook de Inbeeld: De vlucht van de Rohingya
    • Annemarie Kas