Opinie

Mattarella blundert moreel en tactisch

Het Italiaanse lidmaatschap van de euro is de hoofdbron van onvrede, schrijft . Door die te negeren speelt de president de xenofobische Lega in de kaart.

Het zou Italië goed moeten gaan. Het exporteert aanzienlijk meer naar de rest van de wereld dan het importeert, terwijl de overheid minder uitgeeft (afgezien van de rentebetalingen) dan ze aan belastingen ontvangt. En toch kent Italië stagnatie en is na twee verloren decennia de bevolking in een staat van rebellie.

Italië heeft weliswaar dringend behoefte aan hervormingen, maar wie de stagnatie aan binnenlandse ondoelmatigheid en corruptie wijt, moet toch eens uitleggen waarom Italië na de oorlog zo snel groeide voordat het tot de eurozone toetrad. Was het bestuur doelmatiger en rechtschapener in de jaren zeventig en tachtig? Nauwelijks.

De enige reden is het lidmaatschap van de muntunie, de eurozone, waarin de Italiaanse economie niet kan ademen en die opeenvolgende Duitse regeringen weigeren te hervormen.

In 2015 koos het Griekse volk een progressieve, Europees-gezinde regering met een mandaat om nieuwe afspraken in de eurozone te eisen. Onder leiding van de Duitse regering hebben de Europese Unie en haar centrale bank ons toen in zes maanden tijd vermorzeld. Een paar maanden later vroeg de Italiaanse krant Corriere della Sera mij of naar mijn mening de Europese democratie in gevaar was. Ik antwoordde: „Griekenland heeft zich overgegeven, maar de Europese democratie is dodelijk gewond geraakt. Zolang de Europeanen niet beseffen dat hun economie wordt geleid door niet-verkozen pseudo-technocraten die de ene grove fout na de andere begaan waarover ze geen verantwoording schuldig zijn, blijft onze democratie een collectief hersenspinsel.”

Verdere stagnatie

Sindsdien heeft de Italiaanse regering de ene na de andere maatregel uitgevoerd die door de niet-verkozen EU-ambtenaren werd geëist. Dit leidde weer tot verdere stagnatie. De verkiezingsuitslag van maart was: een meerderheid voor de Vijfsterrenbeweging en Lega, twee anti-establishment-partijen die ondanks hun meningsverschillen twee dingen gemeen hadden: hun twijfel aan het lidmaatschap van de eurozone en hun vijandigheid tegen migranten. Dit was de bittere oogst van vervlogen hoop.

Jammer genoeg gebruikte president Sergio Mattarella zijn bevoegdheden om de vorming van deze regering te beletten en verleende hij het mandaat aan een oud-medewerker van het IMF die geen kans maakt het vertrouwen van het parlement te krijgen.

Als Mattarella nu Lega-leider Salvini het ministerschap van Binnenlandse Zaken zou hebben geweigerd, wegens diens belofte om een half miljoen migranten Italië uit te zetten, dan had ik me gedwongen gevoeld om hem te steunen. Geen moment overwoog hij een veto op het idee dat een Europees land zijn veiligheidstroepen inzet om honderdduizenden mensen met te verjagen.

Volledig gekwalificeerd

Nee, hij koos een andere reden: zijn afkeuring van de beoogde minister van Financiën. Deze meneer was weliswaar volledig gekwalificeerd en verklaarde zich aan de EU-regels te zullen houden, maar had in het verleden zijn twijfel over de opzet van de eurozone geuit en gepleit voor een plan om de EU te verlaten voor het geval dit nog eens nodig zou zijn. Het leek wel of Mattarella een toekomstig minister van Financiën van dit ambt uitsloot op grond van het feit dat hij verstandig was.

Lees ook: Het regent doodsbedreigingen tegen Matarella

Naast zijn morele misser heeft de president ook een tactische blunder begaan.

Elke weldenkende econoom ter wereld deelt de bezorgdheid over de gebrekkige opzet van de eurozone. Geen verstandige minister van Financiën zou verzuimen een plan te ontwikkelen om de euro te verlaten. Het Duitse ministerie van Financiën, de ECB en elke grote bank en onderneming hebben zulke plannen gereed voor het mogelijk vertrek uit de eurozone van Italië of zelfs van Duitsland. Wil Mattarella nu beweren dat de Italiaanse minister van Financiën niet over zo’n plan mag nadenken?

IMF-apparatsjik

Hij is regelrecht in Salvini’s val gelopen. De vorming van weer een zakenkabinet onder een gewezen apparatsjik van het IMF, is een fantastisch geschenk aan diens partij. Salvini kwijlt al bij de gedachte aan nieuwe verkiezingen – waarin hij zich niet zal opwerpen als de mensenhater en populistische splijtzam die hij is, maar als verdediger van de democratie tegen de Gevestigde Orde. Daarop liep hij al vooruit: „Italië is geen kolonie, wij zijn geen slaaf van de Duitsers, de Fransen, de rente of het geld”, zei hij.

Als Mattarella troost put uit het feit dat eerdere presidenten technische regeringen wisten aan te stellen die de taak van het establishment verrichtten , vergist hij zich deerlijk: dit keer is er geen parlementaire meerderheid om een begroting goed te keuren of de regering van zijn keuze het vertrouwen te geven. Zo wordt de president gedwongen nieuwe verkiezingen uit te schrijven, die dankzij zijn moreel gezwalk een nog sterkere meerderheid voor de xenofobe politieke krachten zullen opleveren, misschien wel samen met het verzwakte Forza Italia van Silvio Berlusconi.

En wat dan, president Mattarella?

Vertaling Rien Verhoef