Hoe diverser de wijk, hoe onveiliger de bewoners zich voelen

Onderzoek WRR Als wijken diverser worden, voelen mensen zich onveiliger en neemt sociale samenhang af. Ook is de kans groter dat ze een delict plegen.

De Haagse Schilderswijk. Foto Tammy van Nerum

In buurten en gemeenten waar veel mensen van verschillende herkomst wonen, voelen inwoners zich onveiliger, is de sociale samenhang minder en worden meer delicten gepleegd dan in meer homogene wijken. Dat geldt zowel voor armere als voor rijkere buurten. Het gaat om alle buurten waar de verscheidenheid van landen van herkomst groot is.

Dat zijn de opvallendste bevindingen van een dinsdag verschenen ‘verkenning’ van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Dit belangrijke adviesorgaan van het kabinet stelt vast dat de diversiteit naar herkomst is toegenomen.

Niet eerder is in Nederland op zo’n grote schaal onderzoek gedaan naar de relatie tussen diversiteit en sociale cohesie. De onderzoekers keken naar grote hoeveelheden data van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) met informatie over alle 17 miljoen in Nederland geregistreerde personen en koppelde die aan de Basisvoorziening Handhaving, waarin de politie incidenten registreert, de Veiligheidsmonitor 2014 en CBS-data over economische groei.

Migranten uit 223 landen

De verkenning brengt in kaart hoe mensen met een migratieachtergrond over Nederland zijn verdeeld en waar ze vandaan komen. Er komen niet langer veel mensen uit een paar landen, maar kleinere groepen uit veel verschillende landen. In 2017 waren er migranten uit 223 landen.

Belangrijkste doel van de verkenning is „meer inzicht te krijgen in de bevolkingssamenstelling en daar samenhangend beleid op te voeren”, zeggen onderzoekers Godfried Engbersen en Mark Bovens.

Studies over migratie maken vaak alleen onderscheid tussen ‘westerse’ en ‘niet-westerse’ migranten. „Het valt op hoe weinig beleidsmakers weten over de veranderende bevolkingssamenstelling van hun gemeenten.”

Lees ook de column van Paul Scheffer over het rapport

Door de nieuwe verscheidenheid komt het samenleven onder druk te staan, vooral in buurten waar die diversiteit groot is. Daar is het algemeen vertrouwen in de samenleving hetzelfde als in minder diverse buurten, maar hebben groepen „minder vaak contact met elkaar, beoordelen ze het contact minder positief, en oordelen zij negatiever over de leefomgeving”, staat in De nieuwe verscheidenheid: toenemende diversiteit naar herkomst in Nederland. „Interessant is dat die patronen niet alleen zichtbaar zijn bij de Nederlandse gemeenschap, maar ook bij mensen met een migratieachtergrond”, vult Engbersen aan.

In Wassenaar meer daders

Het is voor het eerst dat de relatie tussen diversiteit en een grotere kans op ‘daderschap’ wordt aangetoond, op basis van grootschalig empirisch onderzoek. Die kans neemt licht toe, en bereikt een ‘plafond’ bij een bepaalde mate van diversiteit: zo is de kans een delict te plegen even hoog in Almelo als in het veel diversere Den Haag. „Dat geldt niet alleen voor gemeenten met lage sociaal-economische kenmerken”, zegt Bovens. „Bloemendaal en Wassenaar zijn beide rijke gemeenten met veel hoogopgeleiden. Wassenaar is diverser, en daar is de kans op daderschap groter.”

Belangrijke kanttekening is dat diversiteit niet de enige verklarende factor is voor het plegen van een delict: sinds het begin van deze eeuw dalen de criminaliteitscijfers gestaag, terwijl de diversiteit juist sterk is toegenomen. „Het ligt voor de hand dat minder sociale controle ertoe leidt dat mensen makkelijker dader zijn”, zegt Engbersen. „Maar dat hebben we niet onderzocht.” De WRR-studie moet met eerdere publicaties in 2019 leiden tot adviezen.

    • Floor Boon