Gerestaureerde versie ‘2001’ is niet perfect (en dat is precies de bedoeling)

Sciencefiction In de nieuwe 70mm-kopie van 2001: A Space Odyssey zijn krasjes, spikkeltjes en scheurtjes niet digitaal weggewerkt – het is als het draaien van vinyl in plaats van luisteren naar cd.

Beeld uit 2001: A Space Odyssey.

Krasjes, spikkeltjes, zelfs eventjes een flinke winkelhaak: het beeld in de nieuwe kopie van de sciencefictionklassieker 2001: A Space Odyssey is niet perfect. En dat is precies de bedoeling. De kopie die ter gelegenheid van de vijftigste verjaardag van Kubricks meesterwerk in Eye Filmmuseum te zien is, kwam tot stand met medewerking van Christopher Nolan. Nolan is een vurig pleitbezorger van analoge film, volgens hem qua gevoel, resolutie en kleurverzadiging nog altijd onovertroffen. Hij filmt op celluloid en laat zijn films, waaronder Dunkirk en het door 2001 beïnvloede Interstellar, het liefst zien via 70mm-kopieën.

De allernieuwste 70mm-kopie van 2001: A Space Odyssey ging op 12 mei in Cannes in première. Eye is het enige theater in de Benelux dat hem kan vertonen, in andere bioscopen draait de digitale versie. Nolan noemt de nieuwe kopie, aangeleverd op 10 filmrollen die vervolgens aan elkaar zijn geplakt, de „ongerestaureerde versie”. Deze ouderwets op fotochemische wijze gerestaureerde kopie is volledig analoog, spikkeltjes en scheurtjes zijn niet digitaal weggewerkt - het is als het draaien van vinyl in plaats van luisteren naar cd. Nolan wil met deze versie, een duplicaat van het originele cameranegatief, terugkeren naar 1968 en naar de filmervaring die toeschouwers vijftig jaar geleden hadden.

Lees ook hoe Kubrick sciencefiction respectabel maakte: Kubricks beeldensymfonie geëerd in Cannes

Daarbij moet hij smokkelen. Zo is het geluid niet meer zeskanaals magnetisch aan de randen van de film zelf aanwezig, zoals in 1968, maar komt dit van twee cd-roms die worden aangestuurd via een tijdcode op de film, fundamenteel anders dan vijftig jaar geleden. Het geluid komt weliswaar van een analoge kopie maar is gedigitaliseerd en omgezet naar een DTS-geluidssysteem dat vergelijkbaar is met de 5.1 ‘home cinema’-systemen die mensen thuis gebruiken.

De trailer van 2001: A Space Odyssey.

Ook is de projector waar de film doorheen loopt in veel opzichten - bijvoorbeeld lichtsterkte - beter dan die uit 1968. De projector van Eye heeft bijvoorbeeld twee tegen elkaar in draaiende vlinderbladen voor de lens, waardoor de witte gedeeltes van de film niet meer flikkeren; een probleem dat vroeger wel speelde.

Ook is de claim dat deze „non”-restauratie dicht bij het origineel blijft een belediging voor eerdere restauraties en filmrestaurateurs. Een van de grondregels van filmrestauraties is dat de nieuwe kopie die gemaakt wordt altijd zo dicht mogelijk bij het origineel blijft - een restauratie-ethiek die ook geldt voor de beeldende kunsten.

Hoe vaak je 2001 ook gezien hebt, uiteindelijk vergeet je na vijf minuten naar wat voor kopie je kijkt en beleef je een altijd weer unieke kijkervaring.

    • André Waardenburg