Het regent doodsbedreigingen tegen Italiaanse president Mattarella

Politiek en financiën

De Lega en de Vijfsterren zijn woedend op de president en geven een overgangskabinet weinig kans. De beurzen vrezen onrust.

Leider van de Vijsterrenbeweging Luigi Di Maio (links) in het Rai Uno tv-programma 'Porta a Porta'. Di Maio ging maandag een hele reeks tv-shows af om uit te leggen waarom hij vindt dat president Mattarella moet worden afgezet. Foto Alessandro Di Meo/EPA

Terwijl het doodsbedreigingen regent tegen president Sergio Mattarella en voor dit weekeinde enorme demonstraties worden voorbereid; terwijl Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging zich afvraagt of hij niet is beetgenomen door zijn bondgenoot Salvini van de Lega - terwijl dit allemaal voor grote verwarring en beroering zorgt in Italië, gaan door de stijgende rente op staatsleningen en de dalende beurs overal alarmbellen af.

Nadat zondagavond op de valreep de poging was mislukt een kabinet van Vijfsterren en Lega te vormen, heeft president Mattarella maandag aan Cottarelli gevraagd te proberen een overgangsregering te vormen, eigenlijk tegen beter weten in.

De 64-jarige Cottarelli is een econoom met decennialange ervaring bij het Internationaal Monetair Fonds. Hij heeft vier jaar geleden een vorige Italiaanse overgangsregering geadviseerd over bezuinigingen. Voor zijn regering ziet hij twee opties. Óf die krijgt het vertrouwen van het parlement, dan stelt zij de begroting voor volgend jaar op en bereidt verkiezingen begin 2019 voor. Óf zij krijgt niet het vertrouwen, dan handelt zij lopende zaken af en bereidt verkiezingen „na augustus” voor.

Bijna niemand denkt dat een regering-Cottarelli een vertrouwensstemming overleeft. Lega en Vijfsterrenbeweging hebben samen een meerderheid in de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat. En ze zijn razend op president Mattarella. Salvini zei dat hij „woedend als een beest” is. Een aantal aanhangers van de twee populistische partijen gaat verder. Op sociale media wordt Mattarella bedolven onder dreigementen en wordt hij dood gewenst – sommigen suggereren dat de maffia een fout heeft gemaakt door (in 1980) zijn broer dood te schieten en niet hem.

Lees ook: Mattarella wees dictaat van partijen af

Massaal protest aangekondigd

Zaterdag, op de feestdag van de Italiaanse Republiek, willen de twee partijen massale protesten organiseren. Di Maio roept zijn aanhangers op de Italiaanse driekleur mee te nemen en heeft protestacties de hashtag ‘Mijn stem telt’ meegegeven. Ook in de formatie hebben de Vijfsterren steeds gezegd dat democratie inhoudt dat de president „de wensen van het volk” uitvoert en dus de lijst van ministers in zijn geheel moest aanvaarden.

De vader van Alessandro Di Battista, een voorman van de Vijfsterren, had vorige week dreigende taal van zijn zoon een stapje verder doorgevoerd en op Facebook hardop gefantaseerd, naar analogie van de bestorming van de Bastille als begin van de Franse revolutie, over een bestorming van het Quirinaal.

Lega en Vijfsterrenbeweging trekken bij de protesten niet samen op. Di Maio heeft zijn aanhang opgeroepen naar Rome te komen. Salvini kondigde betogingen op verscheidene plaatsen in het noorden van het land aan. Opvallend is ook dat Salvini zich niet achter de roep van Di Maio om afzetting van president Mattarella heeft geschaard. Zijn prioriteit is zo snel mogelijk opnieuw te gaan kiezen, in de hoop zijn gestegen populariteit te kunnen verzilveren.

Sommigen suggereren op sociale media dat de maffia niet zijn broer (in 1980) had moeten doodschieten maar Mattarella zelf

Terugkijkend op de periode na de verkiezingen van 4 maart vragen ook aanhangers van de Vijfsterrenbeweging zich af of ze zich niet voor het karretje van Salvini hebben laten spannen. Na veel praten en een „regeercontract” stonden alle lichten op groen om samen te gaan regeren. Waarom heeft Salvini dan zo onwrikbaar vastgehouden aan de kandidatuur van de omstreden eurosceptische econoom Paolo Savona als minister van Economie? Er waren binnen zijn partij ook andere goede kandidaten.

Vanuit het Quirinaal, paleis van de president, is duidelijk gemaakt dat Mattarella open stond voor andere namen als minister voor Economie of andere ministersposten voor Savona. Ook de Vijfsterren zagen geen reden om tot het uiterste vast te houden aan Savona op Economie. Salvini wist dat hij door ieder compromis af te wijzen een kabinet onmogelijk maakte en aanstuurde op vervroegde verkiezingen.

Lees ook: Wie is schuldig aan het mislukken van de kabinetsformatie in Italië?

In een toespraakje nadat hij maandag rond het middaguur door Mattarella tot kandidaat-premier was benoemd, ging Cottarelli kort in op de economische situatie. Hij wees erop dat de rente op staatsleningen de afgelopen dagen is toegenomen, maar probeerde daarna de markten gerust te stellen: „De Italiaanse economie groeit nog en de overheidsfinanciën zijn onder controle.” Een regering onder zijn leiding zal „verstandig” omgaan met de overheidsuitgaven, zei hij.

Onrust op markten

Die bezwerende woorden hebben niet geholpen. Dinsdagmorgen reageerden de financiële markten opnieuw negatief op de ontwikkelingen in Italië. De beurs in Milaan stond halverwege de ochtend op een verlies van drie procent. Vooral de aandelen van banken, die veel Italiaanse schatkistpapieren in hun portefeuille hebben, deden het slecht. In Spanje zorgde de twijfels over Italië en over de regering-Rajoy in Madrid tot een daling van 3 procent.

Ook het renteverschil tussen tien jaar lopende Italiaanse en Duitse overheidsleningen, de spread, steeg verder. Aan het einde van de ochtend was het verschil drie procentpunt. Twee weken geleden was de spread nog 1,3 procentpunt. Ieder procentpunt verschil betekent, met een totale schuld van ongeveer 2,3 biljoen euro, extra uitgaven voor de Italiaanse schatkist van ongeveer vijf miljard euro.

    • Marc Leijendekker