Kapers Wilfried Böse (Daniel Brühl) en Brigitte Kuhlmann (Rosamund Pike)

De vraag is altijd: schieten of praten?

José Padilha, regisseur José Padilha geeft in 7 days in Entebbe zijn lezing van de beroemde bevrijdingsactie door Israëlische commando’s van gegijzelden op de luchthaven van Entebbe in 1976. „Israël kan zijn problemen niet alleen met geweld oplossen.”

Begin juli 1976 bevrijdden Israëlische commando’s met een spectaculaire actie de gegijzelden van een gekaapt vliegtuig op de Oegandese luchthaven Entebbe. ‘Operation Thunderbolt’ behoort al lang tot de nationale mythologie van Israël. Vrijwel meteen na de dramatische gebeurtenissen, waarbij Yonatan Netanyahu (‘Yoni’) omkwam – de oudere broer van de latere premier – maakte de Israëlische filmmaker Menahem Golan zijn film Entebbe: Operation Thunderbolt. Dat is in Israël nog altijd een populaire klassieker. De film is een monument voor de gesneuvelde held Yoni en eerbetoon aan ‘het mirakel van Israël’.

De moraal van Entebbe: Operation Thunderbolt luidt dat Israël er altijd alleen voor staat als het erop aankomt, en zijn vuile klussen zelf zal moeten opknappen. Als Joden in gevaar zijn, kijkt de wereld – net zoals tijdens de Holocaust – liever de andere kant op. Entebbe: Operation Thunderbolt is de favoriete film van de huidige minister van Cultuur Miri Regev, die woest te keer is gegaan tegen regisseur Samuel Maoz, die met zijn kritische film Foxtrot (die in april in Nederland in roulatie ging) volgens haar de goede naam van Israël bezoedelt.

Regisseur José Padilha gooit het over een heel andere boeg in 7 days in Entebbe. In de film van Golan bleven de terroristen nog vrijwel anoniem, maar bij Padilha krijgen de links-radicale Duitsers Wilfried Böse (Daniel Brühl) en Brigitte Kuhlmann (Rosamund Pike) en hun Palestijnse handlangers een gezicht. De Israëlische machthebbers van destijds waren premier Yitzhak Rabin en minister van Defensie Shimon Peres. In 7 days in Entebbe laat Padilha hen – gespeeld door Lior Ashkenazi en Eddie Marsan – een debat voeren over militair geweld versus onderhandelingen. Die discussies hebben overduidelijke implicaties voor de huidige patstelling in het Midden-Oosten.

Lees ook de recensie van 7 days in Entebbe: Genuanceerde reconstructie van een dodelijke kaping

In Padilha’s versie van de gebeurtenissen sterft Yonatan Netanyahu vrijwel meteen aan het begin van de operatie. Daarbij gaat Padilha af op ooggetuigen, die de meer heroïsche versie van zijn rol bestrijden, zoals die te zien is in Entebbe: Operation Thunderbolt.

De Braziliaanse regisseur Padilha, bekend van de Netflixserie Narcos en de enerverende Tropa de Elite-films, probeert zo meer te bieden dan alleen een spannende actie-thriller.

„In de eerste plaats vertelt de film natuurlijk het verhaal van de kaping zelf”, zegt José Padilha op het filmfestival van Berlijn, eerder dit jaar. „Maar door daarnaast aandacht te besteden aan de debatten in het Israëlische kabinet over de risico’s van militair ingrijpen, wil ik laten zien hoe ingewikkeld het is voor een Israëlische politicus om te onderhandelen. Daarvoor moeten politici in Israël vaak een enorme politieke prijs betalen. Waarom? Omdat er altijd een concurrent kan opstaan, die de kiezers belooft dat hij ze wel zal beschermen met militair machtsvertoon.

Dit verhaal speelt in op de mythe dat Israël al zijn problemen met militair machtsvertoon kan oplossen. Deze film wil daar juist vraagtekens bij plaatsen

José Padilha

„Dat is de klassieke rechtse positie. Toen Yitzhak Rabin de vredesakkoorden van Oslo had gesloten, ontstond er een ongelooflijk klimaat van agressie tegen hem. Rabin is vermoord omdat hij vrede wilde sluiten. Maar die dynamiek geldt ook voor de Palestijnen. In 2000 heeft de Israëlische premier Barak een vredesaanbod gedaan aan Yasser Arafat, waarvan de hele wereld vond dat hij dat moest accepteren. Maar Arafat bleef nee zeggen, omdat hij anders zijn positie onder de Palestijnen zou hebben verspeeld. In die cyclus van angst zitten politici gevangen. Het vergt ultieme moed van een politicus om onderhandelingen te durven aangaan.”

De situatie in het Midden-Oosten is een beladen thema. In de ogen van veel mensen doe je het vrijwel altijd verkeerd. Was dat lastig?

„Zelf heb ik niet echt een agenda, als het gaat om het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Ik kan er als regisseur met iets meer afstand naar kijken, omdat ik er niet direct bij betrokken ben. In Brazilië is dit een onderwerp dat nauwelijks ter sprake komt. Ik ben joods, maar ik ben geen Israëliër.

„Dit scenario vond ik interessant omdat er nieuwe invalshoeken in naar voren komen. Het standaardverhaal in Israël zet altijd de ongelooflijke prestatie van het Israëlische leger en de heldenrol van Yonatan Netanyahu op de voorgrond. Dat verhaal speelt in op de mythe dat Israël al zijn problemen met militair machtsvertoon kan oplossen.

De trailer van 7 Days in Entebbe.

„Deze film wil daar juist vraagtekens bij plaatsen. Bij ons zie je de twee terroristen, Böse en Kuhlmann, op zo’n manier dat je enig begrip voor ze krijgt. Sommige Palestijnen die betrokken waren bij de kaping hadden daar heel persoonlijke redenen voor, omdat ze hun huis of hun familieleden hadden verloren door Israëlisch geweld. De Duitsers handelden vooral uit ideologische, marxistische motieven.

„Uit verklaringen van ooggetuigen blijkt dat Böse op het laatste moment, toen de Israëlische operatie eenmaal was begonnen, nog de kans had om heel veel slachtoffers te maken. Maar dat heeft hij niet gedaan. Hij riep juist tegen de gegijzelden dat ze op de grond moesten gaan liggen. Het succes van de hele operatie is eigenlijk afhankelijk geweest van een factor die helemaal niets met militaire competentie te maken heeft, maar met twijfels die leefden in het hoofd van tenminste één van de terroristen. De officiële versie van de gebeurtenissen wil daar niets van weten, maar de werkelijke geschiedenis is vaak gecompliceerder dan de officiële versie.”

Gaat u niet een beetje te ver met het humaniseren van de terroristen?

„Terroristen zijn mensen. Dat is nu eenmaal zo, hoe naar we dat misschien ook mogen vinden. Wadi Haddad, het brein achter de operatie, was een afschuwelijke terrorist. Hij had heel veel doden op zijn geweten. Maar ook belangrijk om op te merken: hij was een christen en geen moslim. Niet alle terroristen zijn moslims. Böse en Kuhlmann zagen zichzelf weliswaar als revolutionairen, maar ze hadden nog vrijwel niets op hun kerfstok, voordat ze deelnamen aan de kaping. De betrokken Palestijnen waren vaak ongelooflijk jong. Ik denk dat de gijzelnemers echt hebben gedacht dat Israël op hun eisen zou ingaan en dat ze de zaak zonder bloedvergieten tot een einde zouden kunnen brengen.

„Ze begrepen Israël gewoon niet goed genoeg. Ze snapten niet hoe moedig Israël kan zijn en hoeveel risico Israël bereid is te nemen. De Israëlische operatie was ook briljant georganiseerd. Daar wil ik helemaal niet aan af doen.

„Terrorisme is niet alleen moreel verwerpelijk, maar ook gewoon heel stompzinnig. Het enige wat je er als terrorist mee bereikt, is dat rechts in Israël nog sterker kan worden. Maar om het terrorisme echt te kunnen bestrijden, moeten we in het hoofd leren kijken van de terrorist.”

    • Peter de Bruijn