‘Alleen al om Wikipedia is het web de moeite waard’

Tim Berners-Lee, de uitvinder van het world wide web, was dinsdag in Amsterdam voor de Turing Award-lezing. „In 29 jaar tijd is het web van Utopia naar Dystopia gegaan.”

Britse wetenschapper Tim Berners-Lee. Foto: AFP/Phillipe Desmazes

Vorig jaar won sir Tim Berners-Lee de Turing Award − het equivalent van de Nobelprijs voor de informatica − voor ‘het uitvinden van het world wide web, de eerste webbrowser en de fundamentele protocollen en algoritmen waardoor het web kon groeien’. Hij ontving 1 miljoen dollar aan prijzengeld, met als enige verplichting het houden van de Turing Award-lezing. Die lezing gaf hij dinsdag, tijdens de WebSci’18-conferentie in Amsterdam.

Waar het internet een netwerk van computernetwerken is, is het world wide web de informatieruimte die we met z’n allen in de loop van drie decennia hebben gebouwd op het internet als medium. Een informatieruimte die we dankzij Berners-Lee snel en gemakkelijk kunnen exploreren. Hij vertelt hoe hij het web in 1989 bouwde bij CERN in Genève als een bijna utopische droom van een open platform waarop iedereen, door alle culturen heen, over alle grenzen heen, vrij informatie kon delen en creativiteit zou bloeien.

De afgelopen jaren is die droom volgens Berners-Lee ruw verstoord door fenomenen die niemand begin jaren negentig van de vorige eeuw nog had vermoed: centralisering van informatie-uitwisseling op een aantal dominante platforms, de gemakkelijke verspreiding van nep-nieuws, het verlies van controle over persoonlijke gegevens, het gericht op de persoon sturen van politieke boodschappen. Berners-Lee: „In 29 jaar tijd is het web van Utopia naar Dystopia gegaan. De vraag is hoe we weer terug kunnen keren naar Utopia.”

Net zoals we nu erkennen dat de opwarming van de aarde een antropogene oorsprong heeft, zo moeten we volgens Berners-Lee ook erkennen dat dit soort schadelijke neveneffecten van sociale netwerken door mensen is teweeggebracht. Hij vergelijkt ze ook wel met computer-bugs. „Maar dat betekent ook dat we iets beters kunnen en moeten bouwen.”

Zo werkt Berners-Lee nu aan het Massachusetts Institute of Technology (MIT), waar hij hoogleraar is, aan een project genaamd Solid, afkorting voor social linked data. Solid verandert de manier waarop hedendaagse webapplicaties werken ingrijpend, aldus Berners-Lee: „Gebruikers hebben de vrijheid te kiezen waar hun data worden bewaard en wie er toegang toe heeft. We ontkoppelen de applicaties van de data die ze produceren, zodat gebruikers kunnen veranderen van applicatie zonder dat ze hun data en sociale connecties verliezen, zoals nu nog het geval is.”

Iedereen is verantwoordelijk voor het web

Berners-Lee benadrukt dat het web een plek is die we met z’n allen hebben gemaakt tot wat deze nu is en dat we er ook met z’n allen verantwoordelijk voor zijn. „Dit jaar bereiken we het punt waarop de helft van de wereldbevolking toegang tot het web heeft. Van een ding voor de minderheid wordt het web nu iets voor de meerderheid. Maar hoe groter die meerderheid wordt, hoe meer nadeel de minderheid zal ervaren die niet op het web kan. Overheden en bedrijven zullen immers zeggen: wil je dit of dat weten, zoek het maar op op het web.”

Met de World Wide Web Foundation heeft Berners-Lee zich de komende jaren drie hoofddoelen gesteld: zorgen dat iedereen in de wereld toegang tot het web krijgt, zorgen dat overheden en bedrijven verantwoordelijkheid nemen voor hoe ze het web gebruiken, en zorgen dat het web een krachtig instrument is voor gewone mensen en niet gedomineerd wordt door bedrijven.

„Toen ik aan het web begon, was het een decentraal netwerk. Inmiddels is het sterk gecentraliseerd en moeten we opnieuw vechten om het te decentraliseren.” Berners-Lee is optimistisch dat dat lukt. „Er mag dan van alles mis zijn, alleen al om Wikipedia was het de moeite waard om het web uit te vinden.”