Wie is schuldig aan het mislukken van de kabinetsformatie in Italië?

Italië Komt er geen kabinet van populisten in Rome omdat ze Italië in gevaar brachten? „Leugenaars, jullie wilden Italië uit de euro halen.”

Legaleider Matteo Salvini lijkt niet bang te zijn voor nieuwe verkiezingen in Italië. Foto Guiseppe Lami/EPA

Mochten ze niet van het establishment? Of wilden de populisten de regels negeren en brachten ze bovendien met hun plannen Italië in gevaar?

Zondagavond om acht uur ging er definitief een streep door de poging een kabinet van louter populisten te vormen. Legaleider Matteo Salvini had gezegd dat de poging om een „regering van de verandering” te vormen paste in een nieuwe tweedeling in de politiek: niet meer links-rechts, maar volk tegen elite.

Tegen Italiaanse journalisten sprak hij van „een aanval op de democratie” en zei hij dat president Mattarella de wil van het volk negeert. Daartegenover staat het verwijt aan de twee beoogde coalitiepartijen dat zij de grondwettelijke vastgelegde rol van de president aan hun laars lapten en hem een ‘dictaat’ wilden opleggen, alsof hij slechts een notaris was.

De discussie over de schuldvraag wordt ongemeen fel gevoerd. Het debat zal waarschijnlijk nog maanden woeden en de verwachte nieuwe verkiezingen later dit jaar beïnvloeden.

Lees ook: Econoom Cottarelli wil in Italië overgangskabinet vormen

„De twee winnaars van 4 maart, de Vijfsterrenbeweging en de Lega, kunnen alleen maar zichzelf de schuld geven van de mislukking”, schreef het dagblad Corriere della Sera maandagmorgen. Volgens de krant hebben ze weken de kans gehad en hun plannen stuk laten lopen op één man, Paolo Savona. Deze eurosceptische econoom zou volgens president Mattarella als minister van Economische zaken de financiële markten wantrouwig maken over de intenties van Italië. Mattarella had gelijk toen hij de partijen om een andere kandidaat vroeg, schrijft de krant.

„Iemand die nadrukkelijk de verdenking weerspreekt dat Italië zijn schulden niet wil inlossen en mikt op het instorten van de complete Europese constructie. Een keus die ook nuttig zou zijn als weerwoord tegen de vulgaire en onrechtvaardige campagne tegen ons land in de Duitse media, om te laten zien dat we ieder recht hebben om te zeggen dat Europa een pagina moet omslaan.”

Het gaat in de analyses achteraf niet om de vraag of er iets moet veranderen in Europa. Bijna iedereen in Italië wil een minder strikt bezuinigingsbeleid en meer Europese solidariteit bij de opvang van migranten. De vraag is alleen hoe. Mattarella onderstreepte dat de keuze voor de euro „van fundamenteel belang (is) voor de toekomst van ons land en onze jongeren”.

‘Kapitein’ Matteo Salvini, profileert zich als een autoritaire leider

In een ziedend commentaar onder de kop „Leugenaars” schrijft Lucia Annunziata, hoofdredacteur van de nieuwswebsite Huffington Post, dat de twee partijen hun echte intenties, Italië uit de eurozone halen, verborgen hebben gehouden. Zij is niet de enige commentator die Salvini, en in diens kielzog de Vijfsterrenbeweging, ervan verdenkt van meet af aan te hebben aangestuurd op een mislukking, om daarna opnieuw een verkiezingsstrijd aan te gaan. Die zou dan, nog meer dan de vorige, in het teken staan van hun verhaal over de strijd van het volk tegen de elite.

Lees ook: Populistisch kabinet in Rome op valreep mislukt

De afgelopen weken was Salvini de man van de onverzoenlijke opstelling, terwijl Di Maio bereid was tot compromissen. In een tweet schreef Salvini: „We hebben wekenlang gewerkt, dag en nacht, om een regering geboren te laten worden die de belangen van de Italiaanse burgers verdedigt. Maar iemand (onder druk van wie) heeft NEE tegen ons gezegd. Nooit meer slaven van iemand, Italië is geen kolonie, we zijn geen slaven van de Duitsers of de Fransen, van de spread of van de financiële wereld. [...] Het woord moet weer aan ons zijn.”

Salvini heeft zich geprofileerd als een autoritaire leider die een koers uitzet en zich daaraan houdt – hij laat zich graag ‘kapitein’ noemen. Hij lijkt nieuwe verkiezingen niet te vrezen. De Lega is de afgelopen weken duidelijk gestegen in de opiniepeilingen. Maar de situatie op rechts is veranderd. Salvini was de verkiezingen van 4 maart ingegaan in een alliantie met Silvio Berlusconi en twee kleinere partijen. Hij werd daarbinnen de grootste en dwong Berlusconi tweede viool te spelen. Na zijn bijna-huwelijk met de Vijfsterren is de toekomst van die rechtse alliantie onzeker.

Luigi Di Maio, 31 jaar, heeft meer te verliezen. Hij is niet de populairste jongere bij de Vijfsterren, maar leek met zijn voorkeur voor strakke pakken de ideale kandidaat-premier. Maar zijn vriend en rivaal Alessandro Di Battista, die vorige week nog in een agressieve tweet had gezegd dat Mattarella moet doen wat Lega en Vijfsterren van hem vragen, heeft zondagavond gezegd dat hij zijn plannen voor een maandenlange reis uitstelt als er nieuwe verkiezingen komen.

    • Marc Leijendekker