Rietjes mogen niet meer, maar dat microplastic in je scrub wel

Vijf vragen De EU wil het gebruik van plastic wegwerpproducten verbieden. Maar het plasticprobleem is groter dan wattenstaafjes en rietjes alleen.

Jordi Chias

De vrees dat allerlei handige producten nu van de markt verdwijnen wilde eurocommissaris Frans Timmermans graag wegnemen, maandag bij de presentatie in Brussel, van plannen om de verspreiding van plastic in de oceanen tegen te gaan. „Mensen kunnen gewoon blijven picknicken, hun oren schoonmaken, of andere dingen doen waar ze wattenstaafjes voor gebruiken, aldus de vicevoorzitter van de Europese Commissie. Maar als het aan ‘Brussel’ ligt worden er wel stevige maatregelen genomen. „Als we zo doorgaan zit er in 2050 meer plastic in de zee dan vis”, zei Timmermans.

Vijf vragen over de EU-plannen om het gebruik van plastic terug te dringen.

  1. Welke producten worden er verboden?

    Plastic producten voor éénmalig gebruik waar betaalbare alternatieven voor bestaan. Zo zijn er al wattenstaafjes beschikbaar gemaakt van van hout of karton. Op de Brusselse lijst staan verder plastic bestek, roerstaafjes, rietjes, borden en ballonstokjes.

    Drinkbekers voor eenmalig gebruik met plastic erin worden alleen nog toegestaan als hun deksels bevestigd blijven aan de beker. Denk aan de deksels van afhaalcappuccino die nu nog wel eens op straat belanden.

  2. Wat gebeurt er met andere plastic producten?

    Op de lijst van de Europese Commissie staat nog een reeks aan producten die met andere maatregelen worden aangepakt. Zo hoopt Brussel het gebruik van onder meer plastic drinkbekers, bakjes voor afhaaleten, ballonnen, visnetten en filtersigaretten - in de filters zit plastic -, terug te dringen door fabrikanten mee te laten betalen aan het opruimen ervan. Negentig procent van de plastic flessen moet in 2025 gescheiden worden ingezameld, bijvoorbeeld via statiegeldregelingen.

  3. Lees ook: Een ‘per ongeluk’ aangepast enzym van een plasticverterende bacterie zou zeer snel plastic afbreken. Is dat de oplossing voor ons plasticprobleem?

    Welke problemen veroorzaken deze producten?

    De Commissie zegt plastic producten voor éénmalig gebruik te hebben gekozen die het vaakst op de Europese stranden en in de Europese zeeën worden aangetroffen. Het plastic in zee valt uiteindelijk vaak uiteen in kleine deeltjes en komt zo in allerlei organismen terecht. Bekend zijn de foto’s van vogelkarkassen op het strand met diverse soorten plastic erin. Als dieren te veel plastic binnenkrijgen, kunnen ze eraan overlijden.

    Volgens Bart Koelmans, hoogleraar Water- en sedimentkwaliteit aan de Wageningen Universiteit, is het „vrijwel zeker” dat plastic via ons voedsel, bijvoorbeeld door het eten van mosselen, uiteindelijk ook in het menselijk lichaam terecht komt. Koelmans: „Plastic is onder meer gevonden in tafelzout en honing, dus dat het ook ons lichaam binnendringt is aannemelijk, maar naar mijn weten nog niet wetenschappelijk vastgesteld.” De precieze schadelijkheid voor de mens is dan ook niet duidelijk.

  4. Hoe groot is de kans dat de Commissieplannen worden uitgevoerd?

    GroenLinks-Europarlementariër Bas Eickhout schat die kans in als vrij groot. Uit Eurobarometer-onderzoek blijkt dat de publieke steun voor maatregelen om plastic te bestrijden groot is. Een recente EU-richtlijn om het gebruik van plastic tasjes in supermarkten terug te dringen is in meerdere lidstaten een groot succes. Volgens Eickhout willen EU-landen de Brusselse plannen mogelijk wat afzwakken, maar zal het Europees Parlement ze juist willen aanscherpen. „Daarom verwacht ik dat we ongeveer op de Commissievoorstellen uitkomen.”

  5. Is het plasticprobleem hiermee straks opgelost?

    Nee, niet bepaald. De Europese Commissie richt zich op plastic voorwerpen die op strand en in zee worden aangetroffen, maar deskundigen wijzen erop dat er veel meer plastic in het oppervlaktewater en uiteindelijk de zee verdwijnt. Oud-minister van Milieu Jacqueline Cramer, nu onder meer voorzitter van de Plastic Soup Foundation, hoopt dat de EU ook snel maatregelen neemt om plastic verpakkingen in het supermarktschap aan te pakken. „We hebben Europese verpakkingsnormen nodig die het gebruik van meerdere lagen van verschillende soorten plastic uitsluiten, omdat ze recycling vaak onmogelijk maken”, zegt ze. Ook hoopt ze op maatregelen tegen microplastics in cosmeticaproducten en voor hergebruik van materiaal in verpakkingen.

    Europarlementariër Eickhout en hoogleraar Koelmans denken dat de Commissie een eerste stap wil zetten en bewustzijn wil creëren door in het oog springende plastic producten op de korrel te nemen.

    Een ander probleem waarover steeds meer bekend wordt zijn bijvoorbeeld microvezels uit kunststof kleding die via de wasmachine uiteindelijk in zee terecht komen. Het zijn vooral deze nanodeeltjes waarover wetenschappers zich zorgen maken, omdat ze celmembranen kunnen passeren en ontstekingen en celschade kunnen veroorzaken. Hieraan zouden mensen via het eten van vis en schaaldieren al op grote schaal worden blootgesteld.