Niets liever dan weg uit het corrupte vaderland

Kairo

Veel jongeren in Egypte zijn gedesillusioneerd door de corruptie en de banenschaarste. „Zelfs om een rijbewijs te krijgen moet je al mensen omkopen.”

Mohammed (32) en Eman (25) gaan binnenkort trouwen, vertellen ze in een café op een dakterras met uitzicht op de huizenzee van Kairo en in de verte de Nijl. Zodra de bruiloft achter de rug is, willen ze naar het buitenland om daar een nieuwe toekomst op te bouwen. „Ik peins er niet over hier een baby te krijgen en mijn kind hier te laten opgroeien”, zegt Eman, een opgewekte vrouw met een nauw sluitende hoofddoek.

Ze zijn de enigen niet, die gedesillusioneerd zijn door het huidige politieke en economische klimaat in het Egypte van generaal Sisi. Velen zouden niets liever willen dan vertrekken naar het buitenland, liefst naar het Westen en anders naar de Golfstaten. Eman, werkzaam bij een bedrijf dat in zaden handelt, hekelt het feit dat goed onderwijs alleen voor de rijken is weggelegd. Mohammed, sales manager bij een verfbedrijf, spuwt zijn gal over de corruptie. „Zelfs om een rijbewijs te krijgen moet je al mensen omkopen.”

Lees ook: Egyptenaren hebben maar één keuze: president Sisi

Met hun achternamen willen beiden onder geen beding in de krant uit angst voor represailles. Elke vorm van kritiek is riskant en kan mensen in de gevangenis doen belanden. „Ik waarschuw Mohammed ook steeds dat hij moet oppassen”, zegt Eman. „Hij is naar mijn smaak niet voorzichtig genoeg, terwijl al veel mensen in de gevangenis zitten omdat ze iets op de sociale media hadden gepost.” Mohammed op zijn beurt zegt onlangs gehoord te hebben dat de Egyptische regering nieuwe Franse software heeft ingevoerd om allerlei communicatie te kunnen volgen. „Dit regime wil gewoon geen enkel kritisch geluid horen, dat maakt mij inderdaad ook bezorgd.”

In een café op de andere Nijloever vertelt een 27-jarige archeoloog dat de politie je op grond van speciale bevoegdheden krachtens de noodtoestand kan aanhouden en je dwingen op je telefoon te tonen wat je op de sociale media hebt geschreven. „Laatst is een vriend erna meegenomen naar het politiebureau.” Hij wil zelfs niet met zijn voornaam in de krant.

„Een jaar of drie, vier geleden was dat allemaal niet zo”, vertelt de archeoloog, die had gerekend op een begeerde en goed betaalde baan als officiële gids voor toeristen. Maar door het instorten van de toeristenindustrie ging dat niet door en heeft hij nu een baantje als begeleider van buitenlandse hotelgasten die hij namens een hotel op het vliegveld van Kairo moet opvangen. „Ik verdien er 3.000 pond per maand mee (nog geen 150 euro, red).”

Ik peins er niet over hier een baby te krijgen en mijn kind hier te laten opgroeien

Eman, aanstaande moeder uit Kairo

‘Hou je mond en donder op’

De oudere generatie is vaak geestdriftiger over het bewind van generaal Sisi. Die redeneren: bij ons is de toestand tenminste een stuk beter dan in Libië of Syrië. „Mijn vader heeft zelfs een foto van Sisi op zijn telefoon”, vertelt de archeoloog. „We bespreken de toestand wel eens en meestal eindigt zo’n gesprek er mee dat ik te horen krijg: hou je mond en donder op.” Ook de vrouw van de archeoloog is verre van gelukkig. Ze heeft na een studie economie slechts een baantje in een call center bemachtigd. „Om de haverklap klaagt ze weer: dit is toch niet het werk waarvoor ik ben opgeleid”, vertelt haar man.

De ontevredenheid van de jongeren is voor de regering niet zonder risico’s. Ten eerste vormen ze een zeer substantiële groep. Ruim de helft van de bevolking is jonger dan 25 jaar. Bovendien bleek tijdens de zogenoemde Arabische Lente dat juist jongeren in de voorste linies waren te vinden bij de massale protesten, die uiteindelijk tot de val van het bewind van president Mubarak leidden. UNDP, de VN-organisatie voor ontwikkeling, heeft er in haar periodieke rapporten over de ontwikkeling van de Arabische wereld al vaker op gewezen dat de jongere generatie niet langer bereid is eindeloos lijdzaam te wachten tot de zaken verbeteren.

Economie in het slop

Hoofdprobleem is de banenschaarste en groeiende bevolking, nu al 98 miljoen. De economie raakte na 2011 in het slop. Sisi, opgescheept met de erfenis van decennia van economisch wanbeleid onder Mubarak en opvolgers, sloot in 2016 een akkoord met het IMF over een nieuw steunprogramma. In ruil moest zijn regering onder meer de subsidie op brandstof reduceren, de btw verhogen en het Egyptische pond met ruim de helft devalueren.

Vooral dat laatste maakte het leven voor de gemiddelde Egyptenaar stukken duurder, niet alleen voor de armsten maar ook voor de middenklasse. „Ons salaris is op het moment eigenlijk niet toereikend”, zegt Mohammed. „We houden het hoofd boven water dankzij ons spaargeld.” Volgens econoom en publicist Mohammed Gad is de ingrijpende prijsstijging juist voor de jongeren traumatisch. „Nooit eerder heeft hun generatie zo’n enorme inflatie gekend als die van de laatste anderhalf jaar. Dat zorgt voor veel onzekerheid. Geen wonder dat de jongeren nu vaak pessimistischer zijn over de toekomst dan hun ouders.”

De economie groeit intussen weer maar de meeste Egyptenaren merken er weinig van in hun portemonnee. Het officiële werkloosheidscijfer staat op 11,8 procent van de beroepsbevolking, voor jongeren is dat ruim twee keer zo hoog. „Juist onder de hoogst opgeleiden zie je de hoogste werkloosheid”, zegt Peter van Rooij, hoofd van het kantoor van de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) in Kairo. „De arbeidsmarkt en de universiteiten sluiten helemaal niet op elkaar aan. Het onderwijssysteem heeft een serieuze hervorming nodig. De kwaliteit is niet goed.”

Lees ook: Sisi laat activisten oppakken, Twitter helpt hen monddood maken

Klimaat van angst

Ondanks dit alles tonen de jongeren weinig animo opnieuw in opstand te komen. Ook tijdens de recente presidentsverkiezingen, met Sisi als enige serieuze kandidaat, hielden jongeren zich opvallend afzijdig. „Je gaat nu alleen nog met je familie en vrienden om”, zegt de archeoloog. „Een ander sociaal leven is er niet. Alleen met mensen die je echt vertrouwt bespreek je de politieke toestand. Op de sociale media doen we dat niet meer.”

Voor hem en voor veel anderen, die in 2011 actie voerden voor meer vrijheid en welvaart, vormt het huidige regime en het klimaat van angst dat is ontstaan door alle arrestaties een deceptie. „Vijf jaar geleden had ik nooit gedacht”, zegt hij, „dat de zaken er nu zo voor zouden staan. We dachten dat er gelijkheid zou komen en een eind aan de corruptie, respect voor mensenrechten en een beter leven.”

Lees ook: Waarom deze populaire tv-komiek Egypte uit moest
    • Floris van Straaten