Column

Hoe de Ieren uit de loopgraven kwamen

Is het ruime Ierse ja voor de legalisering van abortus een triomf van de redelijkheid over de traditie? Kan zijn. Maar niet per se om de voor de hand liggende reden. Voor de hand zou liggen om te zeggen dat de individuele keuzevrijheid daar de patriarchale roomse ketenen heeft verbroken. Tot ik dit weekend in NRC een interview las met een mij onbekende Oostenrijker, Philippe Narval, die een alternatieve redelijkheid schetste.

Narval beschouwt het Ierse referendum als een schoolvoorbeeld van moderne democratie, eentje die zich heeft bevrijd van de ketenen van partijpolitiek. Ik moest meteen denken aan Eberhard van der Laan, die in een verrassingsinterview met zijn vrouw ooit zei dat burgers moe worden van het gevecht langs de voorspelbare lijnen van de partijdiscipline. Politici die volautomatisch tegen elkaar tieren, enkel en alleen omdat ze politieke tegenstanders zijn.

In Ierland hadden ze besloten om een ingewikkeld probleem, waar de partijpolitiek zich omheen had ingegraven, voor te leggen aan 99 Ieren. Helemaal willekeurig waren die 99 niet aangewezen. Er was gelet op variatie in leeftijd, sekse, sociale klasse en geografische spreiding. Daarna gingen ze luisteren naar experts, lezen in brieven van andere burgers en met elkaar praten over oplossingen.

Ik zag even Pia Dijkstra voor me, toen de nieuwe Donorwet in de Tweede Kamer werd aangenomen. Een sceptisch Kamerlid had de trein gemist en daardoor werd Dijkstra’s wetsvoorstel met 75-74 aangenomen. „Ik dacht: yes!”, zei ze na afloop. In dat interview met Narval stond: „Belangengroepen aan beide kanten domineerden jarenlang het debat en maakten met emotionele argumenten een genuanceerde discussie onmogelijk.” Hoe kun je dan blij zijn als je door een toevalligheid met één stem verschil wint?

Dit weekend verloor ik mezelf op de website van The Citizens’ Assembly. Er staan zinnen in die iedere burger in zijn hoofd moet griffen. „Politieke beslissingen zouden niet een opeenstapeling moeten zijn van de voorkeuren van burgers, de overlegdemocratie moet ervan uitgaan dat burgers hun beslissingen baseren op rede en de vergelijking van concurrerende argumenten en standpunten.” Hier is een geslaagde poging gedaan om burgers weer gevoelig te maken voor het algemeen boven het particulier belang, en voor het argument boven de mening. In plaats van de pavlovreacties van het neoliberalisme: hoeveel kost het, is het efficiënt en hoezo solidariteit?

Het Ierse referendum stemt optimistisch, niet wegens de uitslag, maar wegens het proces dat eraan voorafging. De democratie is springlevend. Dat was de kop boven het interview: ‘Zelfs kleuters kunnen democratisch zijn.’

Jutta Chorus (j.chorus@nrc.nl) schrijft op deze plek een wisselcolumn met Tom-Jan Meeus.