Lege schappen staan symbool voor verval in Brazilië

Truckersblokkades Brazilië ligt al bijna een week plat, omdat truckers staken vanwege hoge brandstofprijzen. Ondanks de lege winkelschappen staat de bevolking achter de chauffeurs. De president dreigt nu met ingrijpen door het leger.

Vrachtwagenchauffeurs bij de blokkade op de autoweg Washington Luiz, vlakbij Rio de Janeiro. Foto Mauro Pimentel / AFP

Rondom de autoweg Washington Luiz buiten Rio de Janeiro staat José Guimarães. Zijn truck, stilgezet langs de weg, is volgeladen met toiletrollen, dozen shampoo, verpakte zeep en andere toiletartikelen. „Wij gaan niet weg. Dit is nog maar het begin, we gaan doorzetten tot er echt een aanpassing komt van de brandstofprijs en dingen veranderen”, aldus de gedreven chauffeur. Guimarães is omringd door tientallen collega’s met hun trucks. Zijn zus brengt hem schone kleren en water.

Brazilië, met 200 miljoen inwoners het grootste land van Latijns-Amerika, kampt al dagen met ernstige tekorten in supermarkten, restaurants, ziekenhuizen en pompstations vanwege de massale staking van duizenden truckchauffeurs in het hele land, die nu al bijna een week duurt. De chauffeurs blokkeren sinds vorige week maandag snelwegen in het hele land, uit protest tegen de verhoging van de brandstofprijs die in een jaar tijd al is verdubbeld. De aankondiging van weer een nieuwe verhoging was de druppel.

De brandstofprijzen zijn de lucht ingeschoten nadat semi-staatsoliebedrijf Petrobras zijn prijsstrategie aanpaste. Tijdens de regeerperiode van de linkse president Dilma Rousseff, die in 2016 werd afgezet en vervangen door coalitiegenoot en vicepresident Michel Temer, werden de olieprijzen en de inflatie kunstmatig beteugeld via overheidsingrijpen.

Na forse kritiek op dit beleid werd onder de conservatieve Temer besloten hiermee te breken en de prijs marktconform vast te stellen. Het gevolg is dat de brandstofprijs omhoog is geschoten, mede dankzij de stijging van de wereldwijde olieprijs. De truckers eisen nu een verlaging van de dieselprijzen.

Met spandoeken met dreigende teksten als ‘Stop met ons verder te verarmen anders leggen we het land plat’, blokkeren ze nu al dagenlang hele gebieden. Sinds de actie is Brazilië, dat al een aantal jaren worstelt met de zwaarste recessie sinds dertig jaar, in een paar dagen tijd volledig ontregeld: de aanvoer van zo ongeveer alle levensmiddelen, medicijnen en brandstof ligt stil.

In Brazilië, met de omvang van Europa, vindt 70 procent van de transporten via het uitgebreide wegennet plaats. In de metropool São Paulo (22 miljoen inwoners) werd de noodtoestand uitgeroepen. De lokale overheid kon zo bijvoorbeeld tankstations waar zich kilometerslange rijen vormden, dwingen om brandstof beschikbaar te stellen aan ambulances en noodtransporten. In de stad pakten mensen massaal de fiets en werd zelfs het paard van stal gehaald. In ziekenhuizen werden alleen nog noodoperaties uitgevoerd, alle andere operaties werden uitgesteld.

Ari Ribeiro, hoofd van de ambulante dienst van een groot ziekenhuis waarschuwde op televisie: „We hebben geen basisbenodigdheden meer, als de bestellingen niet snel worden gebracht en de vrachtwagens stil blijven staan kunnen levensbedreigende ontstaan.”

Geen bruiloftsgasten

Bij elf luchthavens door het hele land stonden vliegtuigen stil en werden tientallen vluchten geannuleerd, met alle chaotische taferelen van dien. Op de nationale televisie werd een huilend bruidspaar opgevoerd. Op twee gasten na was niemand op hun bruiloft aangekomen vanwege transportproblemen. Scholen bleven dicht, bussen reden niet waardoor metro’s overvol raakten.

Na diverse mislukte pogingen lukte het gedeeltelijk om tot een akkoord te komen waarbij er met Petrobras en de Associatie van Braziliaanse truckers (ABCAM) – die 600.000 truckers vertegenwoordigt – werd afgesproken dat de brandstofprijs voor 30 dagen verlaagd zou worden met tien procent. De truckers zouden de komende twee weken hun actie stopzetten zodat er tijd was om tot een sluitende onderhandeling te komen.

Maar toen in het weekend bleek dat nog steeds massa’s vrachtwagenchauffeurs de toegangswegen blokkeerden, greep president Michel Temer hard in en kondigde af dat het leger zou ingrijpen als de truckers niet stopten met hun acties. Een aantal truckers staakte daarop hun actie of liet bijvoorbeeld alleen ambulances passeren. Maar een deel weigert gehoor te geven.

Ondanks dat de staking het hele land in de greep houdt, ondersteunen veel Brazilianen met vlaggen in de nationale kleuren de actie. „Er zijn zoveel problemen in ons land, met corruptie, werkloosheid, de ingestorte economie. Dit gaat veel verder dan alleen actie van de truckers. Er moet een complete omslag komen”, zegt Wilson Souza, die naar de snelweg is gereden om de actie te steunen. José da Fonseca, president van de Associatie van Braziliaanse truckers, zei in de media dat hij de truckers niet kán dwingen te stoppen. „Niemand krijgt het voor elkaar, ook het leger niet. Er kan zelfs bloed vloeien”, waarschuwde hij.

Ondertussen raakten veel supermarkten in de loop van het weekend leger en leger. Het kost restaurants moeite om een geheel verse maaltijden te serveren. In de wijk Gloria grist Célia Costa-Moreira snel de laatste doos eieren van het rek in de supermarkt. Een vrouw achter haar slaakt een kreet. „Oh nee, nu kan ik geen taart bakken voor mijn kleindochter die morgen jarig is. Ik ben al in drie supermarkten geweest, nergens zijn meer eieren te vinden, ook geen meel en melk!” Costa-Moreira negeert haar noodkreet en loopt regelrecht naar de vleesafdeling voor het laatste pak kipfilets – vier keer duurder dan normaal. „Dit is absurd, in dit land verarm je vanzelf”, zegt ze verbluft.

Tot zondag was op slechts 20 procent van de meer dan 500 locaties de blokkade opgeheven. Trucker Guimarães weigert vooralsnog te vertrekken. „Als we toegeven, komt er over een maand weer een verhoging. Het probleem wordt niet echt opgelost. Bovendien, hoe wil het leger ons hier weg halen, zolang er geen benzine is kunnen zij ons niet bereiken”, merkt hij op.

Zondagavond zegde president Temer toe de prijs van diesel tijdelijk te verlagen en andere stappen te nemen om tegemoet te komen aan de eisen van de truckers. Maar of die beloftes voldoende zijn voor de truckers, moet nog blijken.