Kritiek op de Spaanse staat? Hup de cel in

Rechtsstaat Sjoemelende politici blijven in Spanje in vrijheid, maar separatisten, kunstenaars en kritische twitteraars worden vastgezet. Klassenjustitie?

Catalanen demonstreren voor vrijlating van separatistische leiders in voorarrest, ‘politieke gevangenen’, aldus de betogers. Foto EPA

Txell Bonet houdt haar éénjarige zoontje Amat op de arm als de cipier haar binnen roept. Het is de dertigste keer dat de Catalaanse dit ritueel ondergaat, sinds haar partner Jordi Cuixart in oktober werd opgepakt. Maar wennen doet het niet. Ze krijgt veertig minuten om via een telefoonhoorn en achter glas een gesprek te voeren. Dan staat ze weer buiten de poort van de gevangenis van Soto del Real, nabij Madrid. „We hadden nooit verwacht dat dit ons zou overkomen”, stelt Bonet, voordat ze met de trein terugkeert naar Barcelona. „Ik had vertrouwen in het Spaanse rechtssysteem. Maar dat was naïef.”

Bonet heeft haar werk als journaliste voorlopig opzijgezet en werpt zich op als ‘de stem van Cuixart’, een bekende Catalaanse separatist. „Ze hebben hem monddood gemaakt, maar mij kunnen ze het zwijgen niet opleggen”, zegt Bonet. „Het is belangrijk dat Europa weet wat er in Spanje gaande is. Mensen zitten vast om hun ideeën. Het opsluiten van Jordi Cuixart in voorarrest is immoreel. Alsof hij een seriemoordenaar is. Het zal misschien een hele lange strijd worden, maar we stoppen niet tot het Europese Hof voor de Rechten van de Mens zich heeft uitgesproken.”

Bonet staat niet alleen in haar kritiek op de Spaanse rechtsstaat. Deze week is ze te gast op verschillende fora in Amsterdam. Samen met onder anderen de artiest Santiago Sierra (van wie een kunstwerk over de vervolgde Catalaanse politici werd verwijderd op een kunstbeurs), rapper Cesar Strawberry (een jaar cel voor terreurverheerlijking in tweets) en Pablo Mayoral (een voormalig politiek gevangene, die onder dictator Franco nog de doodstraf kreeg).

Catalanen vieren een Europees vonnis dat verbranding van foto’s van de koning toestaat. In Spanje was dit eerst strafbaar.
Foto EPA
Studente Cassandra Vera kreeg een jaar cel wegens terreurverheerlijking voor grappen op Twitter over de ETA-aanslag op premier Carrero Blanco, in 1973.
Foto EPA

Niet alleen Catalaanse separatisten zitten op verdenking van rebellie achter de tralies. Recent werden ook twitteraars, muzikanten en dichters vastgezet voor het ‘aansporen tot terrorisme’. Tegelijkertijd bleven de voor corruptie veroordeelde zwager van de koning en tal van sjoemelende politici in afwachting van hun rechtszaak of hoger beroep op vrije voeten. De voorbije week werden na jaren onderzoek wel zware celstraffen uitgedeeld in een corruptiezaak rondom de volkspartij PP van Mariano Rajoy. Daarmee is de positie van de premier onder druk komen te staan, maar van opstappen wil hij niet weten.

Is de vrijheid van meningsuiting in gevaar? Is er sprake van klassenjustitie? De Spaanse rechter José Pérez Gómez meent van niet. Als lid van rechtersvereniging ‘Francisco de Vitoria’ pleit hij op zijn Madrileense kantoor voor een ander benoemingssysteem voor rechters, maar volgens hem is hun onafhankelijkheid niet in het geding.

„Absoluut niet”, zegt Pérez op felle toon. „Neem de Catalaanse zaak. Die is zeer gecompliceerd. Daarin maakt rechter Pablo Llarena volledig zijn eigen afweging. Die belt echt niet met politici. Dat doen rechters nooit. De rechter hoeft geen rekening te houden met de consequenties van zijn beslissingen. Hij moet garanderen dat de wet wordt nageleefd. Het gaat om zíjn interpretatie daarvan.”

Controle

Hij vervolgt: „De Catalaanse woede moet onder controle worden gehouden. Het is niet niets wat daar is gebeurd. In een deel van het grondgebied is geprobeerd op illegale wijze de wet te wijzigen om zich af te kunnen scheiden. Dat zou nergens in Europa worden getolereerd. Dan kun je discussiëren of er sprake is geweest van rebellie. Of van geweld. Rechter Llarena kent daarover geen enkele twijfel. Anders zou hij wel een ander pad hebben bewandeld.”

Pérez wijst kritiek uit het buitenland van de hand. Zo is het nog maar de vraag of Duitsland zal voldoen aan het uitleveringsverzoek met betrekking tot de afgezette Catalaanse regiopresident Carles Puigdemont. De Duitse rechter betwijfelt of sprake was van rebellie in combinatie met geweld.

De separatisten noemen hun gevangen politici ‘politieke gevangenen’, maar volgens rechter Pérez zit „niemand vanwege zijn opinie vast. Jordi Cuixart stond bovenop een wagen van de Guardia Civil toen een menigte verhinderde dat de belastingdienst zijn werk kon doen. De rechter beoordeelt dat met de wet in de hand. Opruiing? Of rebellie? Wat de rechter ook besluit, het zal het Catalaanse probleem niet oplossen. Dat moet de politiek doen.”

Vijf mannen die verdacht werden van een groepsverkrachting in Pamplona werden ‘slechts’ veroordeeld voor misbruik. Vrouwen gingen hierna de straat op.
Foto EPA
Rapper Valtonyc uit Mallorca kreeg 3,5 jaar cel voor terreurverheerlijking en belediging van de Kroon. Hij zit nu in België.
Foto EPA

Pérez slaakt een diepe zucht als rechters ‘klassenjustitie’ wordt verweten. Voor acht jongeren dreigen celstraffen van tientallen jaren, nadat ze in een bar in Alsasua – in een deel van Navarra waar veelal Baskisch wordt gesproken – leden van de Guardia Civil zouden hebben verwond. Het ging niet om een kroeggevecht, maar om terrorisme, luidde het oordeel van de aanklager.

De rapper Valtonyc werd veroordeeld tot 3,5 jaar cel wegens het zingen van opruiende en beledigende teksten. Hij vluchtte naar België, waarna Spanje vorige week een internationaal arrestatiebevel uitvaardigde. Pérez: „Persoonlijk vind ik het ook wat overdreven om een rapper zo’n straf op te leggen. Maar dit symbool stellen voor de Spaanse rechtsstaat is een valse voorstelling van zaken. Spanje is net zo’n moderne democratie als de meeste landen in Europa. Er is gewoon een scheiding der machten. Internationale verdragen worden gerespecteerd. Tal van politici zijn de afgelopen jaren vervolgd.”

Txell Bonet is het vertrouwen in de rechtsstaat kwijt. Sinds haar man werd vastgezet, staat de wereld van haar gezin op de kop. „Die ochtend vertrok hij om 5.00 uur van huis om naar Madrid te gaan. Ik beschouw dat als de laatste keer dat ik hem echt heb gezien.” Volgens haar wilde Cuixart slechts „orde scheppen bij een spontaan protest”. „Maar helaas staat Spanje niet open voor een dialoog. Heel diep in het onderbewustzijn zijn de sporen van de dictatuur van Franco soms nog zichtbaar.”

    • Koen Greven