Recensie

Barry’s Pianoconcert is bizarre achtbaanrace

ZaterdagMatinee Thomas Adès dirigeerde in de ZaterdagMatinee drie Nederlandse premières. In Adès’ eigen Lieux retrouvés hoor je voortdurend dingen die er niet zijn. Gerald Barry Pianoconcert was een bizarre achtbaanrit.

Twee Russische en twee Britse componisten troffen elkaar in de NTR ZaterdagMatinee voor een prikkelende maskerade. In een concert tjokvol verwijzingen en knipogen deed bijna iedereen zich voor als iemand anders. Zo lijkt Prokofjevs Klassieke symfonie sprekend op Haydn en vormen Stravinsky’s twee Suites voor klein orkest een onderbelicht hoofdstuk in zijn stijlonderzoek. Het interessants waren de Nederlandse premières die dirigent Thomas Adès meebracht, van hemzelf en van de Ier Gerald Barry (1952).

De vooraanstaande Engelse componist Thomas Adès (1971) maakte hier twee jaar geleden grote indruk met zijn magistrale cantate Totentanz. Nu toonde hij zich van een meer ingetogen kant. Zijn Three studies from Couperin bleven dicht bij de Franse barokcomponist, maar plaatsten diens stijl steeds in een ander, soms grotesk licht. Substantiëler was het vierluik voor cello en orkest Lieux retrouvés, waarin Adès getracht heeft archetypische plekken te verklanken – het veld, de stad. Het lieflijke cantabile waarmee ‘Les eaux’ begon transformeerde al snel in een vervaarlijk kolkende macht. Bij Adès hoor je altijd meer dan er lijkt te zijn, dankzij zijn ingenieuze instrumentaties. Vaak is er een markant contrast tussen glinsterende helderheid (harp, glockenspiel, fluit) en troebele laagte (bassen, gedempte trombone), en het verschil daartussen bromt en tinkelt dan nog na.

Barry’s Pianoconcert was een bizarre, onderhoudende achtbaanrace – geen touw aan vast te knopen, op een goede manier. De piano en het orkest leken niet zozeer een dialoog te voeren, als wel hun eigen oplossingen voor dezelfde muzikale raadsels op te werpen. Het tempo lag daarbij vaak hoog, net als het volume. Van ontwikkeling in gangbare zin was geen sprake, eerder van een obsessief doordrammen op ideeën en een hoekige, dan weer dartele afwisseling. Een terugkerend hamermotief in de piano bond het geheel samen, maar het brutaal kwakende en bassende koper eiste de hoofdrol op.

Bekijk een video van Thomas Adès’ Lieux retrouvés voor cello en piano en lees recensies van zijn opera’s Powder her face (1995) en The exterminating angel (2016)
    • Joep Stapel