Ieren blijken in abortusstem liberaler dan men zelf dacht

Referendum abortusverbod De meerderheid die af wil van het verbod op abortus, is veel groter dan verwacht. Vrijwel alle politici pleiten daarom nu voor nieuwe regels.

Vandaag werd in Ierland een referendum gehouden om het grondwettelijke abortusverbod af te schaffen. Foto Aidan Crawley/EPA

De Ieren hebben hun kans gegrepen om in een referendum het grondwettelijke abortusverbod af te schaffen. Geen grens, fysiek of maatschappelijk, heeft hen tegengehouden: ze stemden vóór in steden als Dublin en Cork, alsook op het platteland, zoals in Roscommon, in 2015 nog de enige plek waar een meerderheid tegen de komst van het homohuwelijk was. Ieren spaarden kosten noch moeite. Ze kwamen over uit Los Angeles en Istanbul. Ze reisden af uit Londen en Amsterdam. Alles om te zorgen dat deze kans niet verloren ging.

Volgens de einduitslag stemde 66,4 procent voor een soepelere abortuswet, terwijl 33,6 procent tegenstemde, meldt de BBC. Ruim 64 procent van de stemgerechtigden bracht zijn of haar stem uit. De leiders van de campagne tegen opheffing van het abortusverbod gaven tijdens het tellen van de stemmen hun verlies al toe.

Lees ook: Als abortus mag, zijn de Ieren van God los

Dát het abortusverbod sneuvelt, is een minder grote verrassing dan de overweldigende meerderheid waarmee het ja-kamp heeft gewonnen. Meerdere exitpeilingen, van vrijdagavond, wezen erop dat circa 70 procent van Ieren voor afschaffing koos.

In de aanloop naar het referendum dachten kopstukken van de ‘voor’ en ‘tegen’ campagnes dat het een spannende strijd zou zijn. Opiniepeilingen eerder deze week wezen erop dat ’tegen’ juist inliep. Zwevende kiezers zouden de doorslag geven.

In 2015 stemden Ieren eveneens massaal in met de invoering van het homohuwelijk. Maar dat was anders, werd gezegd. Dat referendum ging over een positieve zaak: iemand het recht gunnen om te trouwen voelt goed. Abortus blijft moeilijk, pijnlijk en gevoelig, ook als het gelegaliseerd is. Daarvan zouden Ieren het veel moeilijker vinden hun behoudende inborst te laten varen, werd gedacht. Uiteindelijk blijkt dat de Ierse maatschappij liberaler en progressiever is dan men zelf dacht.

Vrouwen die stemden tijdens het referendum om het grondwettelijke abortusverbod af te schaffen. Foto Aidan Crawley/EPA

Savita, Amanda en Siobhan

De afschaffing van het grondwettelijk verbod komt na een lange en felle campagne. Er horen namen bij van vrouwen die met hun eigen verhaal het debat kantelden. Savita Halappanavar overleed in 2012 nadat haar artsen haar een abortus hadden ontzegd. Haar miskraam duurde zeven dagen lang. Ze stierf aan bloedvergiftiging.

Amanda Mellet en Siobhan Whelan werden gedwongen voor een abortus uit te wijken naar het buitenland, nadat bleek dat bij hun ongeboren baby’s fatale afwijkingen waren geconstateerd. Mellet en Whelan gingen met hun zaken naar het mensenrechtencomité van de Verenigde Naties. Het mensenrechtencomité van de VN oordeelde (in 2016 en 2017) dat de Ierse staat inderdaad mensenrechten schendt. Dat bracht de Ierse regering in verlegenheid.

Lees ook dit interview met Philippe Narval over de waarde van het Ierse referendum als democratisch instrument

Burgerforum

Dit is ook een overwinning van de politiek, echter niet van de traditionele soort. In 2015 werd abortus, een te beladen onderwerp voor de politiek om te behandelen, geparkeerd bij 99 burgers, onder leiding van een rechter. Zij hoorden experts en kwamen tot een oordeel. Wat zij aanbevalen, schokte Ierland. Een meerderheid was voor het schrappen van het grondwettelijke verbod, ingevoerd in 1983. Ze vonden dat fatale foetale afwijkingen een gegronde reden voor abortus waren. Ze gingen echter verder. Ze oordeelden dat vrouwen in de eerste twaalf weken van hun zwangerschap zonder opgaaf van reden het recht op abortus moeten hebben.

Na dit oordeel schaarde de Ierse politiek zich achter een referendum, al was een meerderheid geen voorstander van de 12-wekennorm. Dat zal de volgende strijd worden, ditmaal niet op de straten van Ierse steden en dorpen, maar in Leinster House, waar het parlement zetelt. Hoe eclatanter de overwinning van ‘voor’, hoe moeilijker het wordt voor conservatieve politici om tegen te zijn.

Kiezers wisten heel goed dat de minderheidsregering de 12-wekennorm in wil voeren, daar wezen tegenstanders namelijk keer op keer op tijdens de snoeiharde campagne van de afgelopen weken. Die critici hadden dat bedoeld als een waarschuwing. Het massale ‘ja’ kan nu juist uitdraaien op de bevestiging die voor de politiek nodig is om de Ierse abortuswetgeving in de pas te laten lopen met de rest van Europa.

Een vrouw en kind verlaten een stembureau in Dublin. In Dublin stemde het grootste deel van de inwoners voor afschaffing van het grondwettelijke abortusverbod. Foto Aidan Crawley/EPA

‘Pak onze hand’

Nog voordat alle stemmen geteld waren, reageerden politici al. „Wij zeiden altijd tegen vrouwen dat zij een boot of het vliegtuig moesten pakken. Nu zeggen wij: pak onze hand vast’’, aldus Simon Harris, minister voor gezondheidszorg.

De leiders van Fine Gael (regeringspartij) en Fianna Fáil (gedoogsteun) zeggen te weten wat hun te doen staat. In het verleden, en zelfs tijdens de campagne, hielden deze conservatieve partijen zich zo afzijdig mogelijk. Dat is nu anders. „Als de exitpeilingen kloppen, is het duidelijk wat het land vindt. Het parlement moet snel handelen om de wil van ons volk uit te voeren’’, constateerde Micheál Martin, leider van Fianna Fáil.

Taoiseach, de Ierse premier, Leo Varadkar zei eveneens dat het resultaat glashelder is. „Wij zijn geen verdeeld maar een verenigd land’’, zei Varadkar. Hij noemde de uitslag het hoogtepunt „van een stille revolutie” de afgelopen tien jaar. Ieren wensen „een moderne grondwet voor een modern land’’, constateerde hij. Varadkar zei dat een nieuwe abortuswet voor het eind van het jaar in werking moet treden.

Vrouwen vieren feest terwijl ze wachten op de uitslag van het referendum. De stemmen zijn nog niet allemaal geteld, maar nu al is duidelijk dat het ja-kamp wint. Foto Aidan Crawley/EPA

    • Melle Garschagen