Column

De Britten, Galileo en de Regel-Unie

De Fransman die namens 27 EU-landen met de Britten onderhandelt over Brexit, Michel Barnier, heeft een keer gezegd dat het soms net lijkt alsof zij uit een land komen dat wil toetreden tot de Europese Unie, niet uit een land dat eruit wil. Hij was verbaasd dat ze aan zoveel EU-dingen mee willen blijven doen. Nou ja, op hun eigen voorwaarden dan.

Deze week zagen we daar weer een mooi staaltje van. De Britten willen, exit of geen exit, mee blijven doen met het EU-satellietprogramma Galileo. Sterker, Londen heeft bedacht dat Galileo de hoeksteen moet worden van het nieuwe, toekomstige partnerschap met de EU. Maar Brussel, dat overigens nooit over deze strategie was geïnformeerd, antwoordde bits dat het VK als derde land niet zomaar toegang kan houden tot bepaalde gevoelige informatie. De veiligheid van de EU was in het geding. De Britten ontploften. Ze eisen het geld terug dat ze in Galileo hebben geïnvesteerd en dreigen met een eigen satellietprogramma dat Galileo kan wegconcurreren. Hoe dit afloopt? Met een sisser, waarschijnlijk: er is geen andere uitweg.

De rel om Galileo is volgens de Britse oud-ambassadeur bij de EU, Ivan Rogers, typisch een gevolg van „delusional thinking” in Londen. Rogers, die een halfjaar na het referendum ontslag nam omdat premier May zijn Brusselse adviezen in de wind sloeg, hield deze week een lezing aan de universiteit van Glasgow. De kern van zijn verhaal was dat Londen weigert te begrijpen dat de EU een orgaan is met maar één echt fundament: regels. De EU, zei Rogers, is maar op één terrein een supermacht: dat van de regelgeving. „De EU ís regelgeving”, zei hij. Je kunt haar net zo goed RegelUnie noemen. Dat betekent dat er „een groot onderscheid is tussen landen die er nog net in zitten, en landen die er net buiten staan”, al lijkt het alsof ze dicht bij elkaar liggen. Londen ziet dit niet. Of wíl het niet zien.

Lidstaten hebben in de EU een legale status, ‘derde landen’ niet. En er is al helemáál geen categorie ‘derde land dat ooit lidstaat was en daarom met meer egards behandeld moet worden dan andere derde landen’. Daarom kon het VK als lidstaat talloze speciale deals en opt-outs krijgen, maar krijgt het straks als derde land geen speciale opt-ins. Het wordt gewoon als buitenstaander behandeld – zoals alle buitenstaanders, punt uit. Het enige terrein waarop er waarschijnlijk wél iets te schaften valt met het VK is een terrein waarop de EU weinig competentie heeft en er dus weinig regels zijn: buitenlandse zaken, defensie en veiligheid. Met één uitzondering: het satellietproject Galileo, dat wél onder de EU-regelgeving valt. Overigens: de Britten mogen zich nu vastklampen aan Galileo, maar ze hebben jarenlang geprobeerd om het te saboteren. Rogers was een van de voetsoldaten die daar in Brussel voor werden ingezet. De ironie.

In Londen hoor je vaak dat Brussel vol „ayatollahs” zit, die alleen geïnteresseerd zijn in regels en of iedereen zich er wel aan houdt. Dat klopt. Dat is exact waarom ‘Brussel’ destijds in het leven geroepen is: om een supranationaal orgaan te hebben dat kon helpen voorkomen dat landen elkaar de oorlog verklaarden, zoals vroeger gebruik was in Europa. Al lang voordat de Britten lid werden, in 1973, draaide de EEG om regels. Dat zij nu als bijna-voormalig lidstaat meer coulantie verwachten, toont dat ze de aard van het beestje nog steeds niet begrijpen.

Dat je eruit wilt omdat je regels beknellend vindt, is begrijpelijk. Maar piep niet als het regelsysteem dit afhandelt op de enige voorspelbare manier.

Caroline de Gruyter schrijft wekelijks over politiek en Europa.