opinie

    • Kiza Magendane

Westerse hulp is een koloniaal relikwie

Het ebolavirus dat deze maand Congo teistert brengt een aloude discussie tot leven. Waartoe zijn westerse ngo’s in Afrika? Het antwoord: ze zijn de lange arm van het Westen. De bestrijding van het monsterlijke virus door ngo’s heeft de afgelopen weken weer eens blootgelegd hoe de Congolese staat chronisch afhankelijk is van het Westen.

In het academiegebouw van de Rijksuniversiteit Groningen verpestte ik eerder deze maand het feestje. Het was op het symposium Africa beyond Aid: Finding balance after independence van de Afrikaanse studentenvereniging in Groningen. „Is het geen goed idee om westerse ngo’s voorlopig uit Afrika te bannen, omdat ze de economische ontwikkeling van het continent in de weg staan”, vroeg ik aan een panel van Afrika-deskundigen, met het verzoek mijn vraag vooral als een provocatief gedachte-experiment te zien.

Net zo provocatief als het opvallende opiniestuk van Alphonse Muambi, vorig jaar in Trouw, waarin hij opriep om alle grenzen tussen Afrika en Europa voor twintig jaar te sluiten. „Dan is er tijd om te evalueren wie eigenlijk van wie profiteert”, schreef de Congolese Nederlandse auteur en lobbyist.

In het veelbesproken Dead Aid: Why Aid is Not Working and How There Is a Better Way for Africa heeft Dambisa Moyo al negen jaar geleden de problematische aspecten van de zogenaamde ontwikkelingshulp voor Afrika in kaart gebracht. Haar boek is weliswaar onsamenhangend (een intelligente econoom is niet per se een goede schrijver), maar Moyo laat aan de hand van historische data haarfijn zien waarom er geen verband bestaat tussen honderden miljarden aan ‘ontwikkelingshulp’ vanuit het noorden en de welvaartsgroei op het Afrikaanse continent. Sterker nog, de zogenaamde ontwikkelingshulp staat welvaartsgroei in de weg, betoogt de populaire Zambiaanse macro-econoom.

Dat is geen vreemde conclusie. Het geld dat voor ‘hulp’ wordt bestemd, komt vaker in handen van corrupte politieke leiders en westerse ngo’s. Dat was ook de onderbouwing voor mijn vraag aan het panel. Ik benadrukte ook dat ngo’s veel traditionele taken van de Afrikaanse staten overnamen. Zij trekken de briljantste geesten van het continent als medewerkers aan, omdat zij met euro’s en dollars van westerse belastingbetalers smijten. Intussen blijven de Afrikaanse staten met Jupiler League-spelers achter.

Tot mijn teleurstelling bleken de panelleden apologeten van westerse ngo’s. Gepassioneerd verzekerde een van hen mij: „Met alle respect, ngo’s zijn belangrijk om onze overheden verantwoordelijk te houden voor hun wandaden.”

We spraken niet dezelfde taal. Ik had geen kritiek op mensenrechtenorganisaties, ik maakte bezwaar tegen de uitholling van de Afrikaanse natiestaat. De babylonische spraakverwarring maakte mij duizelig en verdrietig. Toen ik na afloop voor een nagesprek naar de kroeg liep, trok er een rilling door mijn lichaam.

In een westers land worden ngo’s door de staat op de vingers getikt als ze hun afspraken niet nakomen. In Afrikaanse landen zijn de rollen omgedraaid en moeten westerse ngo’s de staat op de vingers tikken. Dat is wat de Afrika-deskundige bedoelde met ‘onze overheden moeten verantwoordelijk voor hun wandaden worden gehouden’. Je zou denken dat er in Afrika zoiets bestaat als ‘de rechtsstaat’ met burgers die hun overheden verantwoordelijk voor hun (wan)daden houden. Maar neen, Afrikaanse landen verdienen kennelijk een aparte behandeling, waardoor westerse ngo’s hun handelingen moeten monitoren en hun klassieke overheidstaken (onderwijs, gezondheidszorg) overnemen.

Mijn hart huilde omdat ik wist dat het panellid net als ik heel goed wist dat westerse ngo’s op het Afrikaanse continent koloniale relikwieën zijn. „Europa is niet de apotheek van Afrika”, aldus filosoof Achille Mbembe twee jaar geleden in Parijs. Het zou ons en westerse ngo’s sieren als dat besef doordringt. En dat is niet eens provocatief bedoeld.

Kiza Magendane is publicist. Rosanne Hertzberger wordt tijdens haar zwangerschapsverlof per toerbeurt vervangen door Kiza Magendane, Emma Bruns, Stine Jensen, Bastiaan Rijpkema, Haroon Sheikh.
    • Kiza Magendane