Steeds meer puzzelstukjes in MH17-onderzoek

MH17-onderzoek

De Russen waren betrokken bij het neerhalen van de MH17. Wat weten we nog meer over wat er voorafging aan de crash?

Een kruis op de plek waar de MH17 neerstortte, geplaatst door omwonenden. Foto Joel van Houdt/Hollandse Hoogte

Het heeft bijna vier jaar geduurd. Maar deze week kwam dan toch „wettig en overtuigend” bewijs dat de Russen betrokken zijn geweest bij het neerhalen van rampvlucht MH17 van Malaysia Airlines. Dat stelt althans het internationale Joint Investigation Team (JIT) dat het strafrechtelijke onderzoek naar de crash uitvoert, onder coördinatie van de Nederlandse hoofdofficier Fred Westerbeke. De Boekraket die het toestel trof, kwam uit Rusland.

Het JIT bevestigde wat de onderzoeksgroep Bellingcat al eerder publiceerde; dat de Boekinstallatie afkomstig was van de 53ste Luchtafweerbrigade, een eenheid van de Russische krijgsmacht uit Koersk. Onthullend is de zorgvuldigheid waarmee het bewijs is geleverd, zoals een minutieuze vergelijking van beelden op sociale media waarop de Boek is te zien. De Boek blijkt deel te hebben uitgemaakt van een opvallend, groot konvooi voertuigen dat op 23 juni vertrok uit Koersk en op 25 juni arriveerde op ruim twintig kilometer van de grens met Oekraïne. Wat er vervolgens met de Boek is gebeurd, tot het moment dat separatisten erom vroegen en het wapen op 17 juli in handen kregen, is niet helder.

Lees ook:

De Russen ontkennen alles

De verdenking jegens de Russen geldt al sinds de crash zelf, op 17 juli 2014. Het was al snel duidelijk dat het toestel met een Boekraket, een luchtafweerwapen, was neergehaald, en dat die Boekraket vermoedelijk uit Rusland was gekomen, als steun voor de pro-Russische separatisten in Oost-Oekraïne, die aansluiting zoeken bij Rusland en eigen volksrepublieken hadden uitgeroepen.

De vermoedens zijn steeds bevestigd: door rapporten van de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015, door het JIT in 2016 en met enige regelmaat door onderzoekscollectief Bellingcat. De bevestigingen waren voor Rusland nooit aanleiding betrokkenheid te erkennen. Integendeel: steeds opnieuw kwamen de Russen met alternatieve scenario’s. Het toestel zou door een Oekraïens jachtvliegtuig zijn beschoten; later zei men dat als het al een Boekraket was geweest, deze nooit van de veronderstelde locatie, een landbouwveld in Pervomajske in Oost-Oekraïne, kon zijn gelanceerd.

De alternatieve versies van de gebeurtenissen, soms op grootse persconferenties in Moskou gepresenteerd, maken door de recente onthullingen een ongeloofwaardige indruk. Ze lijken slechts één doel te dienen: ontkennen dat Rusland daadwerkelijk militaire steun heeft verleend aan separatisten, en daarmee de soevereiniteit van buurland Oekraïne heeft geschonden.

De onthullingen van deze week waren voor het Nederlandse kabinet aanleiding om, samen met Australië, Rusland aansprakelijk te stellen „voor zijn aandeel in het neerhalen van vlucht MH17”. Nabestaanden eisen opheldering van Rusland. Een groot deel van hen dient een schadeclaim in, via een klacht bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.

Lees ook: Nederland gaat een lange juridische strijd tegemoet

Interessant is natuurlijk de vraag wie besloot het konvooi richting Oekraïne te sturen, en wie ruim drie weken later besloot een Boekinstallatie in te zetten over de grens, kennelijk om de militaire vliegtuigen van de Oekraïense vijand een lesje te leren. Daar heeft het JIT niets over gezegd. Bellingcat wel. Deze onderzoekers maakten vrijdag bekend dat ze „met grote zekerheid” hebben vastgesteld dat ten tijde van de crash een hoge Russische militair de lakens ter plaatse uitdeelde: Oleg Ivannikov. De militair, onder meer geïdentificeerd door zijn „uitzonderlijk hoge stem” op opgenomen telefoongesprekken, kwam al eerder in de dossiers voor, toen als Orion. Volgens Bellingcat is de officier, die „minimaal de rang van kolonel” heeft maar „waarschijnlijk generaal” is, destijds gedetacheerd in Oost-Oekraïne door de militaire inlichtingendienst GROe, en moet hij alles hebben geweten van het transport van de Boek naar Oekraïne, en van de terugkeer naar Rusland.

Lees ook: Bellingcat: Hoogeplaatste Russische militair hoofdverdachte

Het is al heel wat dat er bewijzen liggen voor de Russische betrokkenheid. Maar wat nog pijnlijk onduidelijk blijft, is waarom de bemanning van de Boek, waarvan de samenstelling nog altijd niet bekend is, besloot een Boeing van Malaysia Airlines uit de lucht te schieten, in plaats van een militair toestel van Oekraïne. Fred Westerbeke zei eerder in NRC dat veel erop wijst dat het toestel „per ongeluk” is neergehaald, en het dus een blunder is geweest. Wie hebben die blunder begaan? Was het werkelijk een blunder? Het wachten is op de volgende onthulling.

    • Arjen Schreuder