Nederland stelt Rusland aansprakelijk voor neerhalen MH17

Minister Blok gaf vrijdag als toelichting dat het voor Nederland vaststaat dat Rusland verantwoordelijk is voor de inzet van de Boekinstallatie waarmee het vliegtuig is neergehaald.

Overblijfselen van de Boekraket die MH17 uit de lucht zou hebben geschoten. Foto ANP

Nederland stelt, net als Australië, Rusland formeel aansprakelijk voor zijn aandeel in het neerhalen van vlucht MH17. Dat is vrijdag op voorstel van minister Stef Blok (Buitenlandse Zaken, VVD) besloten in de ministerraad, meldt de Rijksvoorlichtingsdienst.

Blok gaf vrijdag als toelichting dat het voor Nederland vaststaat dat Rusland verantwoordelijk is voor de inzet van de Boekinstallatie waarmee het vliegtuig in 2014 is neergehaald. Dat zei hij op basis van eerdere conclusies van het Joint Investigation Team (JIT), het internationale team dat strafrechtelijk onderzoek doet naar de crash.

Volgens de Russische president Poetin was de raket die vlucht MH17 naar beneden heeft gehaald “natuurlijk niet” Russisch. Dat zei hij tijdens een economisch forum in Sint-Petersburg, meldt Reuters. Poetin vertrouwt de conclusies van het JIT-onderzoek niet omdat de Russen er niet bij betrokken zijn geweest.

Rusland is door Nederland en Australië op de hoogte gesteld. Beiden eisen dat Rusland zijn “verantwoordelijkheid neemt” en “volledig meewerkt aan waarheidsvinding en gerechtigheid”. Daarover heeft Blok gebeld met zijn ambtsgenoot minister Sergej Lavrov, die “afhoudend” op het nieuws reageerde.

“Een aantal weken geleden heb ik in Moskou duidelijk gemaakt dat ik verwacht dat Rusland meewerkt aan het onderzoek. Gisteren bleek uit conclusies van het JIT opnieuw dat Rusland dat allerminst heeft gedaan, en dat betreur ik zeer. Ik betreur ook zeer dat Rusland direct de conclusies van het JIT in twijfel trok.”

Premier Rutte zei vrijdag tijdens zijn wekelijkse persconferentie dat hij het “buitengewoon betreurt” dat Rusland heeft gezegd dat Nederland nog altijd geen bewijs voor de verantwoordelijkheid van Moskou heeft geleverd. Rutte gaat er desondanks nog altijd van uit dat de Russen zien “hoe ernstig het is” dat Nederland de Russen nu aansprakelijk stelt en hoopt daarom dat Moskou nu eindelijk met het onderzoek gaat meewerken.

‘Internationale regels geschonden’

Volgens Nederland en Australië zijn internationale regels geschonden waardoor het aansprakelijk stellen van een staat nu mogelijk is. Blok hoopt dat meer landen zich hierbij zullen aansluiten.

Volgens de minister heeft de aansprakelijkstelling twee doelen. “Dat Rusland zijn verantwoordelijkheid neemt, en dat Rusland recht doet aan leed en toegebrachte schade. Dit kabinet zal niet rusten totdat onze doelen zijn gerealiseerd.” In eerste instantie hopen de landen dat Rusland vrijwillig verantwoordelijkheid neemt en compensatie geeft.

“Het besluit voor de aansprakelijkstelling is niet lichtvaardig genomen, er ging een diepgaand onderzoek aan vooraf, we zijn dus zeker van onze zaak. Het besluit voor de aansprakelijkstelling betekent dat we van Rusland genoegdoening vragen. Dat is het hele palet: meewerken aan het onderzoek, ter beschikking stellen wat alles dat daarvoor nodig is. Wij hebben tot taak alle instrumenten richting Rusland in te zetten, ook als dat moeilijk is.”

Internationale reacties

Dinsdag zal het besluit in de VN-Veiligheidsraad worden besproken. Duitsland en het Verenigd Koninkrijk hebben al laten weten dat ook zij willen dat het Kremlin snel verantwoording aflegt. Ook de Europese Unie en de NAVO dringen erop aan snel openheid van zaken te geven, aldus persbureau AFP.

In een verklaring van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken spreekt het land zijn vertrouwen uit in de bevindingen van Nederland en het JIT. Washington wil dat Rusland “ophoudt met liegen” en “verantwoordelijkheid neemt voor zijn aandeel in het neerhalen van het toestel”.

Rusland verwerpt beschuldiging

Over de reactie van Rusland zegt Blok “zich geen grote illusies” te maken. Eerder op vrijdag reageerde het Kremlin al met de mededeling dat het alle beschuldigingen van Russische betrokkenheid verwerpt. Volgens Moskou is het land nooit volwaardig betrokken geweest bij het onderzoek en vertrouwt Rusland de uitkomsten daarom niet.

Volgens de Russische lezing is de door het JIT getoonde raket Oekraïens, meldt persbureau Interfax. Dat zou blijken uit het serienummer. Het projectiel zou geproduceerd zijn in de Sovjet-Unie in 1986 en vervolgens in handen van het Oekraïense leger zijn gekomen.

Als Rusland niet vrijwillig gehoor geeft aan de aansprakelijkstelling, vraagt Nederland mogelijk een internationale rechter of organisatie om naar de zaak kijken. Dit proces staat verder los van een eventueel strafrechtelijk onderzoek naar de daders.

‘Hooggeplaatste Russische militair hoofdverdachte’

Journalistiek collectief Bellingcat zei vrijdag bewijs te hebben dat een hooggeplaatste Russische militair betrokken is bij het neerhalen van het toestel. Blok wil dat het onderzoekscollectief deze informatie deelt. Donderdag maakte het JIT al bekend dat er wettig en overtuigend bewijs is voor Ruslands aandeel in de crash.

Lees ook: ‘Hooggeplaatste Russische militair hoofdverdachte neerhalen MH17’

Blok zoekt met dit kabinetsbesluit gerechtigheid voor de 298 slachtoffers van de ramp en hun nabestaanden. Aan boord van de rampenvlucht waren naast Nederlanders en Maleisiërs ook 38 Australische burgers. Om die reden heeft Australië zich bij de aansprakelijkstelling van Nederland gevoegd. EenVandaag meldt vrijdag dat 270 nabestaanden uit meerdere landen naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens stappen voor een schadeclaim tegen Rusland.

Strafrechtelijk onderzoek

De Boekinstallatie was onderdeel van een konvooi, dat eind juni vertrok uit de Russische stad Koersk. Het konvooi was onderweg naar de grens met Oost-Oekraïne. Op de weg naar Oekraïens grensgebied werd het regelmatig gefilmd. Het JIT doet nu strafrechtelijk onderzoek naar wie destijds deel uitmaakte van de bemanning van de Boekinstallatie en welke instructies zij hebben gekregen.

Lees ook: MH17: geen twijfel over rol Russen
    • Pim van den Dool
    • Maartje Geels