Gaat het ‘knetteren’ met Den Haag? Misschien wel niet

Amsterdam vs. Rutte III

Twistpunten: asielopvang, groei Schiphol en bijstandsbeleid. Het kabinet heeft redenen om de zaak niet op de spits te drijven.

Laurens Ivens (SP), Marjolein Moorman (PvdA), Reinier van Dantzig (D66) en Rutger Groot Wassink (GroenLinks) bij de perspresentatie van het Amsterdamse coalitieakkoord dat gesloten is tussen GroenLinks, D66, PvdA en SP. Foto ANP/Koen van Weel

De linkse Republiek Amsterdam versus het rechtse Den Haag. Politici in de hoofdstad én in de Hofstad houden ervan die tegenstelling op te poken.

Het akkoord van het nieuwe Amsterdamse stadsbestuur (GroenLinks, D66, PvdA, SP), dat donderdag werd gepresenteerd, voedt dat beeld nog eens: de komende jaren staan de vrijgevochten Amsterdammers en de regeltjeshandhavers van Rutte III lijnrecht tegenover elkaar. „Dat gaat knetteren,” voorspelde Het Parool.

Maar is dat wel zo? Als je de mogelijke conflicten op een rij zet, zou het wel eens mee kunnen vallen met die harde botsing.

Meest in het oog springend twistpunt gaat over uitgeprocedeerde asielzoekers. Amsterdam heeft plannen voor 24-uursopvang waar 500 illegalen anderhalf jaar kunnen verblijven. Drie dagen terug verbood een rechtse Kamermeerderheid Amsterdam nog zo’n permanente opvang voor ongedocumenteerden te openen.

Alleen: de Tweede Kamer heeft daar niets over te zeggen – en het kabinet feitelijk ook niet. Wel of geen opvang is een kwestie van openbare orde: de burgemeester en de politie beslissen. En Amsterdam is niet de enige stad die er anders over denkt dan het kabinet. De vraag is dus hoe hard staatssecretaris Mark Harbers (Asiel, VVD) het zal willen spelen.

Bijstandsbeleid gevoeligst

Bij een ander twistpunt, de groei van Schiphol, liggen de zaken juist omgekeerd: daar heeft Amsterdam weinig over te zeggen. De hoofdstad heeft weliswaar een aandeel van 20 procent in de luchthaven, maar de groei is tot 2023 vastgelegd in convenanten. De nieuwe coalitie mag dan vinden dat korte afstandsvluchten „zo veel mogelijk moeten worden vervangen door treinverkeer” – instrumenten om dat af te dwingen heeft ze niet.

Lees ook de kennismaking met het nieuwe college: Zij gaan de hoofdstad besturen

Wél een geheide bron van conflict zijn de uitkeringen. Het nieuwe college wil dat Amsterdammers in de bijstand geen ‘verplichte tegenprestatie’ hoeven te leveren, zoals vrijwilligerswerk. Het vorige college lag daarover al in de clinch met Den Haag, en daar gaat nu van beide kanten een schepje bovenop. Het kabinet-Rutte III wil dat gemeenten de verplichte tegenprestatie steviger handhaven, het coalitieakkoord benadrukt nog eens dat Amsterdam „niet uitgaat van wantrouwen en controledwang”.

Op een ander punt – prostitutie – lopen de plannen van Amsterdam en Den Haag juist opmerkelijk parallel. Er komt meer aandacht voor mensenhandel en uitbuiting, en de zelfstandigheid van ‘sekswerkers’ staat voorop. Het Rutte III komt, als het goed is, nog voor de zomer met een herinvoering van het pooierverbod.

De vraag is hoe hard het Amsterdamse college écht de confrontatie zal zoeken met Den Haag. De hoofdstad heeft ook wensen, zoals méér politieagenten. En de laatste keer dat een links Amsterdams bestuur streed tegen een rechts kabinet, tijdens Rutte I, resulteerde dat in veel retoriek maar weinig concrete resultaten.

Ook voor Rutte III zijn er redenen de zaak niet op de spits te drijven: twee van de vier regeringsfracties, D66 en ChristenUnie, staan op punten als illegalen, duurzaamheid en Schiphol aan de kant van Amsterdam.

Correctie 25/5: In een eerdere versie van dit artikel stond dat de ChristenUnie in het Amsterdamse stadsbestuur komt. Dit is niet het geval.