Natascha Emanuels was een leuke, rare spring-in-het-veld

In deze rubriek elk weekeinde een necrologie van iemand die recent is overleden. Actrice en cabaretière Natascha Emanuels 1939-2018 hield van taboedoorbrekende projecten.

Links: Natascha Emanuels; Boven: Cabaret Natascha Emanuels speelde in 1980 het programma Medianeuroze Foto Cees van Loon

Naakt en besmeurd met nepbloed stond Natascha Emanuels op zes zomeravonden in 1969 op het toneel van theater Carré in Amsterdam. Ze stond model voor de door het internationale kapitalisme verkrachte staat Cuba, in de Holland Festival-productie Reconstructie van de rebelse jongeren Peter Schat, Louis Andriessen, Reinbert de Leeuw, Misha Mengelberg, Jan van Vlijmen, Hugo Claus en Harry Mulisch. Ze had geen tekst, maar maakte wel geschiedenis – als de eerste naakte vrouw op een Nederlands podium.

Even leek het er toen op alsof Natascha Emanuels zich voortaan zou specialiseren in naaktheid. Een half jaar later, in 1970, speelde ze in een Nederlandse versie van de musical Hair, waarin het hele ensemble in de pauzefinale naakt op het toneel stond, en in 1971 verscheen ze in de satirisch bedoelde musical Oh Calcutta! waarin allerlei seksueel getinte sketches ontkleed werden gespeeld.

Later zei ze dat ze zich in die dagen graag aansloot bij taboedoorbrekende projecten. Maar zodra Oh Calcutta in haar ogen een te commerciële onderneming werd, stapte ze eruit. Om vervolgens een eigen gezelschapje op te richten onder de naam Vrouwencabaret. De timing kon niet beter, want in de jaren zeventig beleefde de vrouwenbeweging haar glorietijd.

Portret van regisseuse Natascha Emanuels (1989). Kippa

Natascha Emanuels, danseres, cabaretière, actrice en regisseur, is op 12 mei overleden, 78 jaar oud. Ze werd in Amsterdam geboren als dochter van een KNSM-machinist uit Suriname en een verpleegster met Nederlands, Chinees en Surinaams bloed die eigenlijk een theatercarrière had geambieerd. Vanaf haar achtste jaar volgde Natascha klassieke balletlessen, maar na een paar jaar ontdekte ze, mede door het zien van de musicalfilm West Side Story, dat jazzballet haar liever was. Begin jaren zestig danste en zong ze in diverse dans- en cabaretgroepjes in binnen- en buitenland. Daarna haalde een Engelse producer haar naar Londen. Ze was daar kortstondig getrouwd met een Engelse piloot en speelde een klein, maar regelmatig rolletje als leerling-verpleegster in de populaire ziekenhuisserie Emergency Ward-10. Natascha Manu, noemde ze zich toen.

Het Vrouwencabaret begon in 1971 en bleef circa tien jaar actief. In veel verschillende samenstellingen. De programma’s gingen vooral over de ongelijke behandeling van mannen en vrouwen en droegen titels als Zeg het met vrouwen en Een vrouw is ook een mens. Een typerend tekstje luidde: „Weet je wat gek is? Een man die over abortus beslist. En weet je wat nóg gekker is? Tien mannen die over abortus beslissen.”

De eerste drie jaren waren moeilijk, zei ze in dagblad De Waarheid: „Theaters waar we niet in kwamen. Directeurtjes die niets van ons wilden weten.” Maar allengs trok de groep meer publiek. Het jaarlijkse hoogtepunt was Wereldvrouwendag op 8 maart. „Die datum stond met grote letters in onze agenda,” vertelt Henk Noy, die als impresario de voorstellingen van het Vrouwencabaret aan de theaters verkocht. „Soms kregen we wel twintig aanvragen voor die ene avond. Dan hadden we de zalen voor het uitkiezen.” Natascha Emanuels was „wel zakelijk, maar op een goede manier,” zegt hij. „Je kon de ene dag een stevige discussie met haar hebben en de volgende dag weer een borrel met haar drinken. Dat maakte haar heel prettig om mee te werken.”

Weet je wat gek is? Een man die over abortus beslist

Een fanaticus was ze niet, aldus Cilly Dartell, langjarig lid van het Vrouwencabaret: „Ze was een leuke, rare spring-in-het-veld die tot het eind toe een ondeugende sprankeling in haar ogen kon hebben. Soms kwam ze giechelig op een repetitie nadat ze een nacht had doorgehaald. Maar dan kon ze snel weer heel streng zijn, want gedisciplineerd was ze óók.”

Begin jaren tachtig stopte het Vrouwencabaret. „Het had zichzelf uiteindelijk een beetje overbodig gemaakt,” zegt Cilly Dartell. Daarna maakte Natascha Emanuels soloprogramma’s over de jazz-iconen Billie Holiday en Chet Baker en werkte als regisseur. Ook was ze de eerste coach van Paul de Leeuw, die ze in 1983 ontdekte toen zij in de jury van het Cameretten-festival zat. Zijn eerste theatershow heette Stel moeder niet teleur!, naar een vermaning die Emanuels hem meegaf. In een tweet schreef hij na haar overlijden dat ze hem leerde „in de grote stad Amsterdam” op eigen benen te staan: „Voor eeuwig dankbaar”.

In 2006 publiceerde Natascha Emanuels het boek Afscheid van Amalia, over het ziekteproces van haar moeder die aan Alzheimer leed. Enkele jaren later werd zij ook zelf door die ziekte overvallen. „Als je dat boek nu leest,” zegt Cilly Dartell, „is het alsof ze verslag deed van datgene waar zij ook zelf de laatste jaren doorheen is gegaan.” De laatste twee jaar verbleef ze in een Amsterdams verpleeghuis.

Suggesties voor deze rubriek zijn welkom op necrologie@nrc.nl.
    • Henk van Gelder