Opinie

Door Bolton overspeelde Trump zijn hand bij Kim

Eerst eenzijdig ontwapenen, dan onderhandelen; bij Libië werkte dat model, maar het mislukte grandioos voor Noord-Korea, meent .
Een tunnel van het Noord-Koreaanse complex voor kernproeven wordt op 24 mei opgeblazen Foto Yonhap/AP

‘I told you so, nucleaire ontwapening was nooit echt een optie.” Het is natuurlijk niet uitgesloten dat Koreakenners dit zullen zeggen na de beslissing van president Trump om zijn geplande topontmoeting met de Noord-Koreaanse leider Kim Jong-un af te zeggen. Sterker nog, zij beweerden al eerder dat de Noord-Koreanen eerst ‘denuclearisatie’ van de rest van de wereld zullen eisen, en dan pas – trainerend als vanouds – zouden meegaan in die gedachte. Propaganda uit Pyongyang.

Maar dat is het punt niet.

Noord-Koreanen zijn geen lieverdjes, maar gek zijn ze ook niet. Kernwapens zijn hun onderhandelingskapitaal. En dat geef je niet op voorhand weg. Over nucleaire ontwapening bestond eind april, na de ontmoeting van de Noord- en Zuid-Koreaanse leiders, geen misverstand. In de slotverklaring van Panmunjom (27 april) werd verwezen naar de geldigheid van eerdere overeenkomsten, zoals de verklaring uit 2007 van het zogeheten Zespartijen-overleg (Noord-Korea met de VS, China, Rusland, Japan en Zuid-Korea), waarin denuclearisering nauwkeurig wordt beschreven. Ook onder de laatste verklaring stonden onder het idee van een atoomwapenvrij schiereiland twee handtekeningen. Die verklaring spreekt ook expliciet over „gefaseerde ontwapening”.

Totdat John Bolton twee dagen later ingreep en begon over het ‘Libië-model’: eerst eenzijdig ontwapenen, dan pas onderhandelen, zoals in 2003 gebeurde toen de Libische leider Gaddafi zijn nucleaire ambities opgaf in ruil voor economische voordelen. Bolton was in april korter dan een maand in functie als Trumps nationaal veiligheidsadviseur en was onaangenaam verrast geweest door de flirt tussen Kim Jong-un en de Zuid-Koreaanse president Moon Jae-in. Hij zag de beoogde top tussen Kim en Trump als valstrik en is zelfs voor een preventieve aanval op Noord-Korea.

Furieus

Pas twee weken later reageerde Noord-Korea openlijk (en furieus), nadat het eerst achter de schermen kritisch had laten weten dat de voorwaarde van Bolton – die intussen ook het nucleaire akkoord met Iran Trump definitief uit het hoofd had gepraat – absoluut in strijd was met wat Kim en Moon hadden afgesproken.

Lees ook: Noord-Korea blijft bereid te praten

Ook Trump was aanvankelijk nog tegen het scenario-Libië. In het Witte Huis ontstond daarop een bureaucratisch gevecht over de step-by-step-approach, die door een klungelige Trump was omarmd, en Boltons drastische Libië-model (dat in zijn oorspronkelijke versie natuurlijk niet de moord op Gaddafi bevatte, maar Bolton heeft zich – ook in 2003 – wel sterk gemaakt voor regime change). Bolton heeft kennelijk, met steun van Pence, maar ik vermoed niet van Pompeo, aan het langste eind getrokken.

Sneer naar China

Inmiddels is het gevecht verschoven naar de vraag wie de schuld moet krijgen. Een sneer van Trump naar China, dat Kim teruggefloten zou hebben, komt weinig geloofwaardig over. China wil immers ook geen nucleaire avonturiers aan de grens. Trump verwijt Noord-Korea „woede en openlijke vijandigheid” en: dat het een kans heeft laten lopen. Maar die woorden hadden ook aan John Bolton gericht kunnen zijn.