De ouderenpartij wil maar niet volwassen worden

50Plus

Wéér knallende ruzie in de ouderenpartij 50Plus. Zijn het – na negen jaar – nog altijd startperikelen, zoals kopstukken suggereren? Of is er een dieper probleem?

(VLNR) Martine Baay, Jan Nagel en Henk Krol tijdens de stemmingen bij de algemene ledenvergadering van 50Plus. Martijn Beekman/ANP

Er is één constante in de interne ruzies die 50Plus al sinds de oprichting teisteren: ze gaan inhoudelijk nergens over. De ouderenpartij kent nauwelijks conflicten over standpunten, de politieke koers, of een strijd tussen een linker- en een rechtervleugel. In plaats daarvan is er telkens gedonder over personen en gekissebis over partijpolitieke procedures. Die conflicten worden bij voorkeur publiekelijk uitgevochten.

In de afgelopen twee maanden alleen al zegde de politieke top, partijleider Henk Krol en partijoprichter en senator Jan Nagel en hun fracties, per persbericht het vertrouwen op in partijvoorzitter Jan Zoetelief. Ook werden er klappen uitgedeeld tijdens een provinciale vergadering in Overijssel waarna drie mensen aangifte deden. Stapten bijna alle leden van het partijbestuur op, moddergooiend naar en documenten lekkend over elkaar. En trokken verschillende kandidaten voor een nieuw bestuur, dat deze zaterdag op een partijcongres door de leden moet worden gekozen, zich uit onvrede terug.

Zoals vaker is een oud-coryfee van een andere partij voorgedragen voor een topfunctie. Ex-VVD-wethouder en -burgemeester Geert Dales moet de nieuwe partijvoorzitter worden en rust in de tent brengen. „Het voordeel is dat ik geen onderdeel ben van welk oud zeer dan ook”, aldus Dales.

Belangrijker dan wie er nu weer ruzie heeft met wie, en waarom, is de vraag: wat maakt de ouderenpartij, die inmiddels negen jaar bestaat, zo onmogelijk te managen? In de afgelopen jaren ontstond ruzie in zowel de Eerste als Tweede Kamer, eerder trad al een volledig bestuur af na een vertrouwensbreuk met de politieke top en in de meeste provincies zijn prominenten boos vertrokken.

Lees ook: Gebrekkige transparantie, onprofessionaliteit en onenigheid hinderden de ouderenpartij in aanloop naar de Kamerverkiezingen

Wankele basis

Mede-oprichter en oud-bestuurder Maurice Koopman denkt dat het telkens misgaat omdat de partijbasis wankel is. „Alleen ‘ouderen hebben het zo slecht’ is onvoldoende ideologische binding voor het pluimage dat is komen aanvliegen van de SP tot en met de PVV. Daarnaast hebben ze een hopeloos ouderwetse partijstructuur opgetuigd, een kopie van hoe de PvdA anno 1970 georganiseerd was. Met provinciale afdelingen en besturen, met commissies en baantjes voor iedereen die dat wil. Mensen met zo’n baantje binnen de club zijn bereid elkaar de strot af te snijden voor hun eigen positie.”

De politieke kopstukken van 50Plus hebben vage en redelijk gelijkluidende verklaringen voor de interne problematiek. Henk Krol, af en aan fractievoorzitter sinds 2012, noemt twee redenen. „We zijn een jonge partij, met weinig kader van mensen met ervaring. En te vaak meldt zich iemand van wie je in eerste instantie denkt: geweldig, maar die wanneer je ’m beter leert kennen erg tegenvalt.” Jan Nagel, ex-PvdA’er, bedenker van Leefbaar Nederland en vervolgens 50Plus: „We zijn een voetbalteam dat nog niet op elkaar is ingespeeld.” Tijd zal de partij volgens hen vanzelf volwassen maken.

Anderen zien diepere moeilijkheden. „Bij 50Plus regeren angst en eigenbelang”, zegt ex-voorzitter Zoetelief. Partijwoordvoerder André van Wanrooij ziet een probleem in het type mensen dat 50Plus aantrekt: „Het zijn vaak ouderen die bij een andere partij teleurgesteld zijn en die hun ambities nú willen inlossen. Als ze niet snel op een kandidatenlijst komen of een bepaalde functie krijgen, kan een volgende ronde wel eens te laat zijn.” Binnen de ouderenpartij blijken best wat clichés over ouderen te bestaan. Krol: „Sommigen twijfelen geen seconde meer aan zichzelf.”

Gefnuikte ambities zijn een grote reden voor onmin. Trouwe leden voelen zich tekortgedaan wanneer ze ondanks jarenlange inzet geen vertegenwoordigende posities krijgen. Interne opleidingen zijn stilgelegd. Slechts in een twintigtal gemeenten werd meegedaan aan de lokale verkiezingen. In de Tweede Kamer zitten naast oud-VVD-woordvoerder Krol drie leden die nog maar relatief kort 50Plus-lid zijn en dankzij hun status buiten de partij hoog op de kandidatenlijst kwamen: oud-CDA-staatssecretaris Martin van Rooijen, presentatrice Léonie Sazias en vakbondsbestuurder en oud-PvdA’er Corrie van Brenk.

Luister ook Haagse Zaken #8: Geheim rapport over de chaos bij 50Plus en rumoer rond de referendumrollercoaster

Hondstrouwe hofhouding

Hoofdrolspelers vallen elkaar vooral aan op hun leiderschapskwaliteiten. Voormalig voorzitter Zoetelief is door zijn tegenstanders „een autocratische dictator” genoemd die de partij wilde kapen. Volgens zijn medestanders is juist oprichter Jan Nagel „een poppenspeler” die anderen aan touwtjes heeft om zijn zin door te drijven en onder controle te houden.

Uit een rondgang langs zo’n twintig zeer betrokken 50Plus-leden ontstaat een beeld van Nagel als een soort Johan Cruijff in zijn laatste levensjaren bij Ajax. Nagel is dé man die de club groot heeft gemaakt, aan wie de ideeën, strategie en successen te danken zijn. Hij heeft als senator nu formeel een bescheiden rol, maar behoudt enorme invloed.

„Iedereen met een belangrijke positie heeft die bij de gratie van Nagel”, zegt Zoetelief. „Hij heeft een hondstrouwe hofhouding die schatplichtig aan hem is”, aldus Koopman. De Kamerleden, bestuurders en mensen met een andere functie in de partij zijn door Nagel in het zadel geholpen. Bij hem in ongenade vallen kan je einde in de partij betekenen.

Bij 50Plus regeren angst en eigenbelang

Jan Nagel (78) zelf ontkent dat hij zich nog intensief met partijperikelen bemoeit, hij „wil geen mensen voor de voeten lopen”. Maar anderen zeggen dat op elke plek in de partij „marionetten van Nagel” zijn wensen uitvoeren. Ze lezen in vergaderingen door hem gesouffleerde teksten voor, of ze schermen met kennis over wat de grote man met de partij zou willen. Ook Krol zou uiteindelijk altijd Nagel volgen. „Hij laat het maar niet los”, zegt Hylke ten Cate, die Nagel in al zijn politieke avonturen gevolgd heeft en op dit moment in zijn eentje het partijbestuur is.

Nu wordt voormalig VVD’er Dales dus geparachuteerd als nieuwe voorzitter. Intussen gaan de wildste verhalen over wie er nog meer worden binnengehaald. Zo zingt rond dat oud-SP-Kamerlid Harry van Bommel volgend jaar kandidaat-lijsttrekker voor de Europese verkiezingen zou kunnen worden namens de partij. Maar navraag bij Van Bommel leert dat hij helemaal geen lid is van 50Plus, noch naar Brussel wil.

„Het gaat weer alleen om ‘de poppetjes’ in plaats van over de inhoud”, zegt Maurice Koopman zuchtend. „Daarmee los je structurele problemen niet op.”

Peilingen voor leden

Een manco dat veel betrokkenen noemen is dat de politieke leiding niet geïnteresseerd lijkt in het opbouwen van een sterke ledenpartij. Sinds recent de pleuris uitbrak, het bestuur opstapte en leden met elkaar op de vuist gingen, uitten Nagel en Krol nauwelijks zorgen. In plaats daarvan scheppen ze op dat het gedoe de partij in de peiling van Maurice de Hond geen kiezers kost. (De partij staat daarin op zeven virtuele Tweede Kamerzetels.)

Dat nu een deel van de zesduizend 50Plus-leden het lidmaatschap opzegt en het partijcongres zaterdag een verbale vechtpartij dreigt te worden, maakt niet uit als kiezers niet afhaken. „Ik sta weleens met Geert Wilders in de lift en dan zeg ik: ik ben wel jaloers dat jij geen leden hebt”, vertelt Henk Krol. „Maar dat is echt een grap”, voegt hij er snel aan toe.

Correctie (29-05-2018): In een eerdere versie van dit artikel stond dat veel provinciale bestuurders hun functie aan Jan Nagel te danken hebben. De oud-voorzitter bestrijdt dat dat voor de huidige lichting nog geldt.

    • Emilie van Outeren