Boekraket was van Russische leger

Onderzoek MH17

De raket die MH17 trof was van de Russische krijgsmacht, meldt het Joint Investigation Team. Rusland blijft ontkennen.

„Het wordt steeds lastiger voor de Russen om afwijkende versies van de gebeurtenissen te geven”, zegt Fred Westerbeke, coördinator van het internationale team dat strafrechtelijk onderzoek doet naar de crash met rampvlucht MH17, op 17 juli 2014.

Westerbeke heeft donderdag in Bunnik, samen met ander leden van het zogenoemde Joint Investigation Team (JIT), „wettig en overtuigend bewijs” getoond dat de Boekraket waarmee de MH17 werd neergehaald, afkomstig was van de 53ste brigade uit Koersk van de krijgsmacht van de Russische Federatie. Die bestond destijds uit drie bataljons, er werkten enkele honderden mensen.

Het team maakte anderhalf jaar geleden al bekend dat MH17 is neergehaald door een Russische Boek, afgevuurd vanuit een landbouwveld in Pervomajski in Oost-Oekraïne. In een interview met NRC zei Westerbeke eind vorig jaar dat het toestel vermoedelijk per ongeluk uit de lucht is geschoten. Of het daadwerkelijk een militaire blunder van de pro-Russische separatisten is geweest, of de daders inderdaad het verkeersvliegtuig hebben aangezien voor een militair toestel van vijand Oekraïne, en waarom en hoe deze blunder kan zijn begaan, is nog steeds niet duidelijk.

Sociale media

Nieuw is dat het JIT nu zegt te weten waar de Boekinstallatie vandaan kwam. De installatie maakte volgens het JIT deel uit van een konvooi, dat op 23 juni vertrok uit de Russische stad Koersk naar de grens met Oost-Oekraïne. Het grote, opvallende konvooi werd destijds regelmatig gefilmd en de beelden zijn veelvuldig gedeeld op sociale media. Mede daardoor heeft het onderzoeksteam een „vingerafdruk” kunnen maken van de Boek, aan de hand van zeven unieke kenmerken, zoals boordnummers, afwijkende loopwielen en transportmarkeringen. Het JIT zoekt informatie over wie deel uitmaakte van de bemanning van de Boekinstalatie, welke instructies er voor hen golden, wie er verantwoordelijk was voor de inzet van de Boek, en wat de procedures binnen de 53ste brigade waren. „Hier moeten een groot aantal mensen in Rusland van geweten hebben”, aldus Westerbeke.

Het team twijfelt verder niet meer dat vlucht MH17 is neergehaald met een Boek van het type 9M38. De uitlaat en het omhulsel van dit type Boek zijn op de rampplek gevonden en als zodanig geïdentificeerd. Het team zoekt getuigen die meer kunnen vertellen over de kenmerken van deze uitlaat en het omhulsel.

Strafrechtelijk onderzoek

De Russen hebben nooit eerder gemeld dat een Boek van de 53ste brigade was ingezet voor de strijd in Oost-Oekraïne. Ook nu ontkent Rusland enige betrokkenheid. „Geen enkele Russische raketinstallatie heeft ooit de grens tussen Rusland en Oekraïne gepasseerd”, liet het ministerie van Defensie donderdag weten. De ontkenning lijkt ongeloofwaardig, al weet ook het JIT zelf niet precies te vertellen wat er is gebeurd met de geidentificeerde Boek uit Koersk in de periode tussen de aankomst van het konvooi bij de Oost-Oekraïense grens, op 25 juni, en het eveneens veelvuldig gefilmde vervoer van de Boek vanaf de grensregio in Oekraïne naar de lanceerplaats in het landbouwveld, ruim drie weken later.

De Boeing 777-200 van Malaysia Airlines werd op 17 juli 2014 uit de lucht geschoten. Alle 298 passagiers en bemanningsleden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen om. Uit een reconstructie door de Onderzoeksraad voor Veiligheid werd al snel duidelijk dat het toestel door een Boekraket van Russische makelij was neergehaald vanuit Oost-Oekraïne. Het is nog altijd niet bekend wanneer het strafrechtelijk onderzoek van het JIT is afgerond, en wanneer een rechtszaak dient. Wel is zeker dat deze rechtszaak in Den Haag zal worden gehouden. Wie het JIT als directe verdachten ziet, is eveneens niet bekend. Eerder sprak het JIT van een groep van ongeveer honderd betrokkenen, donderdag zei Westerbeke dat deze groep is teruggebracht tot „enkele tientallen”. Hij heeft nog steeds „goede hoop” dat het onderzoek, met hulp van getuigen die zich na al die jaren hopelijk nog melden, succesvol zal worden afgerond.

Column Toestanden pagina 15