Opinie

Trump gaat op ramkoers met Iran en schoffeert Europa

De Verenigde Staten laten zich steeds vaker van een harde, onbuigzame kant zien en als het zo uitkomt neemt de regering-Trump niet alleen vijanden maar ook vrienden in de tang. In de kwestie Iran is Trump niet alleen op ramkoers gegaan met Teheran, maar ook met Europa.

Drie weken geleden trok president Trump Amerikaanse steun in voor de deal met Iran die erop neerkwam dat het land zijn nucleaire programma tijdelijk tot een minimum zou terugbrengen, in ruil voor opheffing van zware economische sancties.

Trump zag niets in de deal. Iran was zijns inziens niet te goeder trouw, de looptijd van de deal was te kort en de reikwijdte te beperkt. De afspraken gingen niet over Irans activiteiten in Jemen en Syrië, niet over het Iraanse rakettenprogramma, niet over democratie. Vlak voor Hemelvaart maakte hij de weg vrij voor herintroductie van sancties.

Het duurde tot Pinksteren voordat de Amerikanen met een ‘alternatief’ Iran-plan kwamen. Trumps nieuwe minister van Buitenlandse Zaken Mike Pompeo haalde in zijn eerste grote toespraak snoeihard uit naar Iran. Naast de herinvoering van oude sancties stelde hij nieuwe sancties in het vooruitzicht, hij eiste dat Iran álle nucleaire activiteiten zou staken evenals zijn steun voor Hezbollah in Libanon, Hamas in Gaza, Houthi’s in Jemen en Assad in Syrië. Niemand gelooft dat Iran op Pompeo’s eisen zal ingaan, Pompeo zélf vermoedelijk ook niet.

Officieel is het niet, maar de eisen zijn zo exorbitant dat het lijkt alsof de VS uit zijn op regimechange in Iran. Pompeo eiste geen nieuw bewind, maar hield de Iraanse bevolking de vraag voor of ze wel genoegen moet nemen met de huidige leiders. In elk geval kiest de regering-Trump in het Midden-Oosten wederom uitdrukkelijk voor Saoedie-Arabië en Israël.

Europa zit intussen in een weinig benijdenswaardige positie tussen de fronten. In een zeldzame demonstratie van eensgezindheid verdedigen Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk de deal. Teheran wil met Europa in gesprek blijven, maar onder voorwaarden. Europa moet olie blijven afnemen, Europese banken moeten handel met Iran mogelijk maken en Europa mag zich niet bemoeien met Iran’s activiteiten in de regio. Alleen dan wil Iran zich houden aan de nucleaire afspraken van 2015.

De Europese positie is extra lastig omdat de Amerikaanse sancties niet alleen Amerikaanse bedrijven raken, maar ook Europese bedrijven die in Iran én de VS handelen of bedrijven die zaken afwikkelen in dollars. Trump gaat niet alleen voorbij aan Europese politieke overtuigingen, maar schaadt ook Europese belangen. Dit is een vorm van pressie-politiek die in een relatie tussen bondgenoten niets heeft te zoeken. Helemaal onverkwikkelijk wordt het als het Witte Huis ook andere handelsconflicten of het meningsverschil over lage Europese defensie-uitgaven erbij gaat betrekken. In de trant van: als jullie meer aan defensie uitgeven, laten we jullie oliemaatschappijen meer ruimte in Iran. Zo ga je om met schurkenstaten.

Er was een internationale afspraak met Iran die een conflict moest helpen voorkomen, nu hebben de VS omstandigheden geschapen die een conflict dichterbij brengen. Spanningen met Europa heeft men daarbij op de koop toe genomen. Europa kan niet zonder de VS, maar dit is wel een duidelijke waarschuwing voor het oude continent : Europeanen moet snel zelfstandiger worden en de VS met gepaste argwaan bejegenen.

In het Commentaar geeft NRC zijn mening over belangrijke nieuwsfeiten. De commentatoren schrijven deze artikelen in samenspraak met de hoofdredactie.