MH17: geen twijfel over rol Russen

Strafrechtelijk onderzoek Het onderzoeksteam acht bewezen dat vlucht MH17 werd neergehaald door een raket van de Russische krijgsmacht.

De Boekraket waarmee de MH17 in 2014 is neergehaald, is zonder twijfel afkomstig van de 53ste brigade uit Koersk van de krijgsmacht van de Russische Federatie. Die bestond destijds uit drie bataljons, er werkten enkele honderden medewerkers. Daarvoor bestaat wettig en overtuigend bewijs. Dat heeft het internationale team dat strafrechtelijk onderzoek doet naar de crash met rampvlucht MH17, op 17 juli 2014, donderdag bekendgemaakt.

De Boek-installatie maakte deel uit van een konvooi, dat eind juni vertrok uit de Russische stad Koersk naar de grens met Oost-Oekraïne. Het konvooi is regelmatig gefilmd, en de beelden zijn veelvuldig gedeeld op sociale media. Het Joint Investigation Team (JIT) heeft mede daardoor een ‘vingerafdruk’ kunnen maken van de Boekinstallatie, aan de hand van zeven unieke kenmerken, zoals boordnummers, loopwielen en transportmarkeringen.

Dit is belangrijke informatie, stelt Wilbert Paulissen van het JIT, en dit is volgens hem ook het moment om getuigen op te roepen zich te melden. Het JIT zoekt informatie over wie deel uitmaakte van de bemanning van de Boekinstalatie, welke instructies er voor hen golden, wie er verantwoordelijk was voor de inzet van de Boek, en wat de procedures binnen de 53ste brigade waren.

Het team twijfelt verder niet meer dat vlucht MH17 is neergehaald met een Boek van het type 9M38, afgevuurd vanuit een landbouwveld, vanuit gebied in Oost-Oekraïne dat destijds werd gecontroleerd door pro-Russische separatisten. De uitlaat en het omhulsel van de Boek zijn destijds op de rampplek gevonden, en wijzen na onderzoek op deze conclusie. Het team zoekt getuigen die meer kunnen vertellen over de kenmerken van deze uitlaat en het omhulsel.

Fred Westerbeke, de Nederlandse coördinator van het JIT, stelde donderdag dat de Russische autoriteiten nooit eerder hebben gemeld dat een Boek van de 53ste brigade was ingezet voor de strijd in Oost-Oekraïne.

De Boeing 777-200 van Malaysia Airlines werd op 17 juli 2014 uit de lucht geschoten. Alle 298 passagiers en bemanningsleden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen om. Uit een reconstructie door de Onderzoeksraad voor Veiligheid werd duidelijk dat het toestel door een Boekraket van Russische makelij is neergehaald vanuit Oost-Oekraïne. Wie de orders gaven om de Boekraket af te vuren en wie ze uitvoerde, wordt onderzocht door het Joint Investigation Team dat is samengesteld met onderzoekers uit Nederland, Oekraïne, Maleisië, Australië en België. De onderzoeksleiding van het JIT verklaarde eind 2017 dat het passagierstoestel hoogstwaarschijnlijk „per ongeluk” is neergehaald, maar deelt verder in heel beperkte mate informatie. Volgens Westerbeke is omdat dit het onderzoek in gevaar zou kunnen brengen. Uiteindelijk wordt een strafdossier openbaar gemaakt als er overgegaan wordt tot vervolging - de langdurige onzekerheid is voor nabestaanden een zware last. Westerbeke zei dat de groep van circa honderd betrokkenen bij de inzet van de Boekinstalatie, is teruggebracht tot enkele tientallen.

Doordat het onderzoeksteam eerder mondjesmaat met informatie naar buiten treedt, was er ruim baan voor complottheorieën over de ramp - die veelal uit Russische hoek worden gedeeld. Zo werd beweerd dat niet een Boekraket maar een Oekraïense straaljager de MH17 neerhaalde, en dat het eigenlijke doelwit het vliegtuig van de Russische president zou zijn geweest. Ook werd lange tijd geschermd met het al dan niet bestaan van radarbeelden die het ene dan wel het andere verhaal zouden bevestigen. Rusland gaf in april radarbeelden vrij, maar beweert dat de Amerikaanse luchtmacht informatie achterhoudt. Woensdag werd een brief van een tiental nabestaanden gepubliceerd in de Russische krant Novaya Gazeta. De ondertekenaars houden niet de Russische bevolking, maar wel de Russische staat verantwoordelijk voor het verlies van hun dierbaren.

    • Arjen Schreuder