opinie

    • Hubert Smeets

MH17 en de waardigheid van een ingenieur uit Moskou

Ingenieur Vadim Loekasjevitsj durfde op de Russische staats-tv te zeggen dat een SU25-straaljager van de Oekraïense luchtmacht de MH17 niet kon hebben neergehaald, schrijft Hubert Smeets.

Vadim Loekasjevitsj legde vorig jaar december bloemen bij het MH17-monument.

Het net rond de MH17-daders sluit zich. Hun namen zijn nog niet bekend, de rugnummers wel. Zelfs de spaken in de Boek-lanceerinstallatie uit Koersk zijn geteld door het team van onderzoeksleider Fred Westerbeke.

Tien tegen negen dat de Russische regering dit laatste feitenrelaas niet snel zal onderschrijven. Toch had D66-leider Alexander Pechtold ongelijk toen hij ongestraft stelde dat hij „de eerste Rus nog moet tegenkomen die zijn fouten zelf rechtzet”. Dat ongelijk heeft zelfs een naam: Vadim Loekasjevitsj, een 55-jarige ingenieur uit Moskou.

Loekasjevitsj is sinds de Sovjetinterventieoorlog in Afghanistan (1979-1989) gespecialiseerd in sporenonderzoek op neergestorte vliegtuigen. Als aspirant moest hij op een militair oefenterrein buitgemaakte Stinger-raketten ontleden. Zijn superieuren wilden weten hoe zo’n Stinger werkte en waarom deze Amerikaanse raket op schouderformaat zo veel Sovjetvliegtuigen neerhaalde.

Loekasjevitsj is zijn vak trouw gebleven. Tussen 1985 en 1992 werkte hij bij de Soechoj-fabriek, die gelijknamige straaljagers produceert. Hij bouwde mee aan het onderscheppingsvliegtuig SU27. Later stapte hij over naar Skolkovo, een van staatswege opgezet hightechpark dat zich wil meten met Silicon Valley.

Bekend om zijn vakbekwaamheid verscheen Loekasjevitsj regelmatig op de Russische tv om een vliegtuigongeluk te duiden. Zo ook maandag 21 juli 2014, te gast bij het onafhankelijke tv-kanaal RBK. Tezelfdertijd zond de staats-tv een persconferentie van het ministerie van Defensie uit. Twee hoge officieren presenteerden er met veel videobravoure eigen versies van de MH17-ramp vier dagen eerder. Het passagiersvliegtuig was vermoedelijk neergeschoten door een SU25-straaljager van de Oekraïense luchtmacht, stelden ze. Live bij RBK commentarieerde Loekasjevitsj openlijk dat hij dit scenario „niet serieus” nam. Een SU25 is niet gebouwd voor dit soort taken. Een interne explosie dan? Ook onwaarschijnlijk, gezien de eerste beelden van de romp die via internet hij had gezien. Alles wees op een aanval vanaf de grond, zei hij. Maar bij Defensie werken toch professionals, wierp de RBK-interviewer tegen? Zeker. Dat juist zij dit soort scenario’s rondbazuinden, lag aan de heetgebakerde Oekraïense context van die dagen: „heel weinig techniek en heel veel politiek”, aldus Loekasjevitsj in 2014.

Loekasjevitsj werd alle „onzin” over de MH17 daarna pas echt zat. Hij begon ballistische berekeningen en bewijsmateriaal van eerdere rampen los te laten op de hem bekende gegevens. Voor de ruimtevaartwebsite Buran en weekblad Novaja Gazeta concludeerde hij medio 2015: de MH17 is waarschijnlijk neergeschoten door een Boek-raket die stond opgesteld bij Snezjnoje, een plek onder controle van de pro-Russische separatisten in Oost-Oekraïne.

De consequenties van zijn professionele waardigheid bleken groot. In het voorjaar van 2015 werd hij ontslagen in Skolkovo.

Toch ziet hij zijn werk als vaderlandslievend, vertelde hij me een half jaar geleden. De 19de-eeuwse edelman-schrijver Michail Saltykov-Sjtsjedrin beschreef de adoratie voor sterke mannen zo: „Velen halen twee begrippen door elkaar: Vaderland en Uwe Excellentie. Ze geven het laatste de voorkeur boven het eerste.” Net als Saltykov-Sjtsjedrin draait Loekasjevitsj ’t liever om. „Als patriot begrijp ik dat er een verschil is tussen mijn vaderland en de macht”, zei hij in december in een Amsterdams café.

Waarna hij zich met zeven rode rozen naar buslijn 300 spoedde: om naar Vijfhuizen te rijden en er bloemen bij het MH17-monument te leggen. Donderdag schreef hij me: „Westerbeke is prima, een bulldog”.

Oost-Europa-expert Hubert Smeets werkt bij het kenniscentrum Raam op Rusland. Hij schrijft om de week met redacteur geopolitiek Michel Kerres over de kantelende wereldorde.

    • Hubert Smeets