opinie

Klagen over sluiten kolencentrales is schijnheilig

Energiebedrijven RWE, Uniper en Engie konden weten dat ze hun miljarden in achterhaalde techniek investeerden, schrijft .

Kolencentrale van Nuon aan de Hemweg in Amsterdam, met de Amercentrale in Geertruidenberg de oudste in Nederland. Deze twee centrales moeten al in 2024 sluiten. Foto Niels Wenstedt/ANP

Stel, het is 2008, en u bent investeerder. Uw adviseur geeft u drie opties om in multimedia te investeren. Eén: in videobanden (al decennia succesvol). Twee: in dvd’s (een groeimarkt). Of drie: in streaming van ‘video on demand’. Een bedrijfje met de naam Netflix is daarmee een jaar eerder begonnen.

Tien jaar later. Als u destijds voor de videoband had gekozen, zult u nu vermoedelijk toegeven dat u dom bent geweest en uw verlies accepteren.

Zo niet de drie energiebedrijven die in 2008 besloten ieder een nieuwe kolencentrale in Nederland te bouwen. Terwijl ook toen al duidelijk was dat deze geen toekomst zouden hebben, omdat kolencentrales ineffeciënt elektriciteit produceren en daarbij gigantische hoeveelheden CO2 uitstoten.

Vorige week besloot het kabinet dat alle kolencentrales uiterlijk in 2030 moeten sluiten, of moeten overstappen op andere energiebronnen. De drie – RWE, Uniper en Engie; de laatste twee heetten in 2008 nog Eon respectievelijk GDF Suez – klagen dat hun nieuwe centrales miljarden hebben gekost en door dit kabinetsbesluit na 2030 niets meer waard zijn. RWE en Uniper dreigen zelfs met rechtszaken tegen de staat en hopen op schadevergoeding.

Volgens die twee heeft het kabinet-Balkenende IV (2007-2010) hun om nieuwe kolencentrales gevraagd, omdat de olie- en gasprijzen hoog waren en het kabinet niet afhankelijk wilde zijn van instabiele regimes in het Midden-Oosten. Dat is mogelijk, maar toenmalig premier Balkenende heeft óók gezegd dat die nieuwe kolencentrales hun CO2-uitstoot zouden moeten opvangen en opslaan. En dat doen deze kolencentrales niet. RWE, Uniper en Engie waren selectief met de politieke wensen. Wat ze wel doen of plannen, is bijmengen van biomassa. Maar daarvoor hebben ze subsidie van de overheid bedongen.

Laat kolen in de grond

De drie hadden kunnen weten dat de politiek zich ooit zou uitspreken tegen kolencentrales. En wel om vijf redenen.

Ten eerste omdat de wetenschap ook in 2008 al uitwees dat fossiele brandstoffen in de grond moeten blijven om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Inmiddels is duidelijk dat hiervoor ongeveer 80 procent van de kolen in de grond moet blijven. RWE, Engie en Uniper hadden dus op zijn minst in opvang en opslag van CO2 moeten investeren. In duurzame energie investeren was nog beter geweest. Daar zat en zit wél toekomst in: de kosten voor windenergie zijn tussen 1983 en 2017 bijvoorbeeld met 70 procent gedaald.

Ten tweede omdat wetenschappers al ver vóór 2008 al voor de negatieve gevolgen van klimaatverandering waarschuwden. Inmiddels kan van stormen, overstromingen en andere natuurrampen worden aangetoond dat ze mede door klimaatverandering veroorzaakt zijn.

Ten derde omdat de internationale politieke agenda in 2008 duidelijk maakte dat kolencentrales weinig toekomst zouden hebben. In de VN-klimaatconventie van 1992 is internationaal afgesproken om gevaarlijke klimaatverandering te voorkomen. Nederland beloofde dat zijn emissies 6 procent lager zouden zijn in 2012 dan in 1990.

In 2008 leek dit doel niet te worden gehaald. Dan is er dus geen ruimte voor extra kolencentrales. In 2008 werd bovendien hard onderhandeld om in 2009 in Kopenhagen een strenger internationaal klimaatakkoord te bereiken.

Column: Zet afvang CO2 in kolencentrales gewoon door

Ten vierde: in de ‘klimaatzaak’ van Urgenda tegen de Nederlandse staat oordeelde de rechter in 2015 dat Nederland in 2020 een kwart minder CO2 moet uitstoten dan in 1990. Op dat moment was de uitstoot slechts 11 procent lager. Een slecht idee, kortom, om juist in 2015 nieuwe kolencentrales in bedrijf te nemen.

Ten vijfde: de nationale politiek gaf al eerder signalen dat ze tegen kolencentrales was. De PvdA was coalitiepartner in Balkenende IV, en destijds tegen nieuwe kolencentrales. De Tweede Kamer nam in 2015 en in 2016 moties aan om de kolencentrales uit te faseren. Die moties werden ingebracht door onder andere D66 en de ChristenUnie, partijen die sinds 2017 meeregeren. In het regeerakkoord van Rutte III staat dat de kolencentrales uiterlijk 2030 dicht moeten.

Rinkelende alarmbellen

Toen de overheid RWE, Uniper en Engie vroeg om nieuwe kolencentrales te bouwen hadden bij de drie energiereuzen alle alarmbellen moeten rinkelen. Hun verontwaardiging over de politieke besluitvorming is onnozel, en het eisen van een schadevergoeding is lariekoek.

U denkt nu misschien: een ver-van-mijn-bedshow – de politiek en de energiebedrijven zoeken maar een oplossing. Maar u bent misschien wel klant bij RWE, Uniper of Engie. U kunt helpen de kolencentrales overbodig te maken door over te stappen naar een duurzame energieleverancier. Zonder de klanten zou Netflix het immers ook nooit van de videoband hebben gewonnen.