Opinie

    • Arjen Fortuin

Het gevaar van fitheidsfundamentalisme

Zap In het programma ‘Niet gezond meer’ onderzoekt Jet van Nieuwkerk orthorexia, de obsessieve omgang met eten en sporten. Zelf heeft ze ook een eetstoornis gehad. “Nu wordt het wel heel persoonlijk.”

Jet van Nieuwkerk in Niet gezond meer (NTR)

Orthorexia is een obsessieve omgang met eten en sporten die zo sterk is dat deze je leven overneemt. Het lijkt ook een vrij precieze omschrijving van de publieke omroep, waar NPO3 zich in afwachting van de onvermijdelijke sportzomer nu de ‘foodweken’ uitserveert.

We krijgen talloze gangen aan eet- en voedingsprogramma’s voor de kiezen (laatste culinaire beeldspraak). Woensdag was er de dagelijkse Keuringsdienst van waarde quiz, het Vlaamse kookprogramma Dagelijkse kost en een herhaling van de onderhoudende reeks De 5 smaken van Joël.

Het hoofdgerecht (allerlaatste culinaire beeldspraak) was Niet gezond meer (NTR), een driedelige zelfdocumentaire van de 28-jarige foodpubliciste Jet van Nieuwkerk. Toen zij drie jaar geleden over ‘orthorexia’ las, herkende ze de obsessies die rond haar twintigste haar leven bepaalden. In dagboeken hield ze bij wat ze precies at (niet veel) en hoe vaak ze sportte (heel veel). Sociale contacten moesten wijken als die het programma dreigden te verstoren.

Het leek op ‘gezond’ leven, maar dat was het natuurlijk niet. „Bestaat orthorexia of heeft het iets met anorexia te maken?”, zo vat Van Nieuwkerk haar onderzoeksvraag samen. Allebei, zou ik zeggen – maar ik ben geen specialist. Als oorzaak worden de eindeloze food-en-fit-propagandisten op sociale media aangewezen, die onzekere jonge mensen (veel vrouwen, maar niet alleen maar vrouwen) opjagen om te voldoen aan een lifestyle-ideaal dat tot een gevaarlijk soort fitheidsfundamentalisme kan leiden.

Van Nieuwkerk bezoekt een 30-jarige vrouw die ooit begon met het verlangen naar een gezond leven, maar inmiddels op het punt staat te vertrekken naar een anorexiakliniek in Zuid-Afrika. Als haar vriend bijna klaar is met koken, roept hij dat ze kan komen ‘opscheppen’, waarna de keukenweegschaal op het aanrecht verschijnt. 120 gram mag haar burrito wegen – inclusief de tortilla. Als we het niet zo doen, krijgen we strijd en eet ze helemaal niets, legt de vriend uit.

De eerste aflevering van Niet gezond meer draaide een beetje in rondjes, maar bevat interessante momenten. Bijvoorbeeld wanneer Van Nieuwkerk tegenover een gespecialiseerde kinderarts laat vallen dat er ook gezonde veelsporters zijn die het allemaal onder controle hebben, „zoals Arie Boomsma”. Waarop de arts kalm countert: „Is dat zo?”

Dus gaat Van Nieuwkerk naar Boomsma om te kijken of dat zo is. De televisiemaker staat vrijwel dagelijks in de sportschool omdat hij „anders een veel minder leuke persoon is”. Van Nieuwkerk vraagt of hij de orthorexia-symptomen herkent, waarop het ‘nee’ van Boomsma zo snel volgt dat je dadelijk denkt dat hier toch iets scheefgegroeid is.

Van Nieuwkerk gaat ook zelf met de billen bloot. De directeur van een verslavingscentrum die ze bezoekt, wil met haar nagaan wat haar tien jaar eerder nu precies mankeerde. De vragen zijn feitelijk en scherp: wat voor yoghurt at je dan? Je ging steeds meer los eten van het gezin? Wat vonden je ouders daarvan? Eén van die ouders is televisiepresentator Matthijs van Nieuwkerk. „Nu wordt het wel heel persoonlijk”, zegt Van Nieuwkerk, maar ze zet dapper door.

De arts zal met een ‘verrassend’ oordeel komen, maar dat wordt bewaard tot de tweede aflevering. Die vooruitgeschoven amuse (aller-allerlaatste culinaire beeldspraak) is makkelijk, maar past wel bij dit tastende drieluik. Uiteindelijk gaat het minder om eten dan om obsessies, om het verlangen het leven te controleren en het moment waarop die controledwang een oncontroleerbaar monster wordt.

    • Arjen Fortuin