Opinie

Verpak zelfmoord niet als levenskunst

Opinie Onder de vlag ‘zelfbeschikking’ deed NRC uitgebreid verslag van hoe een echtpaar uit het leven stapte. Tot weerzin van .

Vlak voor hun zelfgekozen dood maakten Athol (80) en Beverly (79) nog een reis door Europa, hier in Parijs.

Met verbijstering las ik de reportage ‘Ons voltooide leven’ in de weekendeditie van NRC (19/5). Dossiernaam: ‘Zelfbeschikking’. Mijn ontsteltenis komt voort uit mijn humanistische – jawel, niet godsdienstig – en zorgethische perspectief. De vervreemding die ik voel heeft betrekking op de wonderlijke manier waarop het besproken Australische echtpaar (William Athol Whiston en Beverly Ann) zich verhoudt tot vrienden en familie.

Over hun zoon (Carl) kom je te weten dat hij al op tienjarige leeftijd naar de kostschool moest omdat, zo staat er, „het leven van feestjes, vrienden, hard werken en veel verhuizingen” niet zou passen bij een jong kind. Zijn moeder vond zichzelf geen goede moeder, iets wat zij (kennelijk hard lachend) heeft verteld aan haar Nederlandse vriendin.

Carl had een jeugd zonder veel warmte en ook als tiener en twintiger had hij het nog moeilijk. Hij was een loner geworden, al had de geboorte van zijn dochtertje hem wat opener en vrolijker gemaakt. Toch hebben die problemen van hun zoon niet kunnen verhinderen dat Athol en Beverly van een „prachtig leven” hebben genoten en dat op „ieder moment”.

Wanneer de band tussen ouders en zoon door de jaren heen is verbeterd, krijgt Carl het bericht dat zijn ouders gezamenlijk zelfmoord willen plegen – ik verbloem dit niet met het eufemisme ‘voltooid leven’. De aanleiding is dat Athol in een rolstoel dreigt te belanden en ze, gezien hun levensstijl als „avonturiers”, dergelijke „aftakeling” niet mee willen maken.

Aanvankelijk heeft Carl hier veel moeite mee. Zo vraagt hij zich af waarom ze hun kleindochter niet willen zien opgroeien. Hij gaat echter begrijpen dat zijn ouders fysiek verval niet zouden accepteren en hij gaat mee in het denken van zijn ouders. Die voltrekken hun plan en sterven gezamenlijk op een hotelkamer in Peru na het innemen van een dodelijk middel dat daar vrij verkrijgbaar is.

Bekijk hier de multimediale productie over het Australische koppel: Het laatste besluit van Beverly en Athol

Waar Carl uiteindelijk mee blijft zitten, is dat hij niet weet hoe hij aan zijn dochtertje moet vertellen dat haar opa en oma zijn overleden. Hij laat haar in de waan dat ze op reis zijn en soms denkt hij dat zelf ook nog. Voorts had hij graag de as van zijn ouders vanuit Peru naar Australië laten komen, maar dat bleek te duur.

Er komen nog meer relaties naar voren, zoals de vriendschap met het Nederlandse stel: een uitzondering op het voornemen van Beverly en Athol die het contact met vrienden en verre familie hadden laten verwateren en eigenlijk geen nieuwe vrienden meer wilden maken; dat stond immers gelijk aan ‘nog meer mensen om afscheid van te nemen’.

Dat het afscheid ook voor achterblijvers weleens moeilijk zou kunnen zijn, kwam blijkbaar niet in hen op. Noch dat het voor werknemers van het hotel wel eens confronterend zou kunnen zijn om met een dubbele zelfmoord van toeristen te worden geconfronteerd.

Ik vind dat hier sprake is van een verontrustend ethos, dus een ‘geleefde moraal’. Een discours waarin een dergelijk ethos verschijnt als toonbeeld van geslaagde zelfbeschikking, en dus als optimale levenskunst, roept weerzin bij mij op. Zijn mensen zoals Athol en Beverly de Helden van de Laatmoderniteit? Stralend staan ze op de voorpagina. Ze zijn niet bang voor de dood en durven te doen wat ieder weldenkend mens zou willen en ook moeten doen, dat is althans de boodschap die ik ontwaar in de manier waarop zij worden gepresenteerd. Al helemaal door het vervolg erop, de eveneens door NRC geschreven antwoorden op zeven vragen over voltooid leven, de wet en de middelen. Daarin wijst de NRC, voor mijn gevoel, aan andere ‘zelfbeschikkers’ nog even, quasi-terloops, de weg om aan de gewenste middelen te komen.

Het zou NRC sieren als ze het nastreven van de waarde van zelfbeschikking zou koppelen aan een goed verhaal over positieve vrijheid (waartoe, dus hoe te leven als je over autonomie beschikt) én aan een relationele benadering van autonomie in plaats van deze autonomistische.

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoonnummer 0900-0113 of 113.nl