Aanleg van meer wegen en spoor is geen duurzame oplossing voor de schaarse capaciteit, zegt de raad. De overheid moet nieuwe technologie omarmen en nieuwe vervoersdiensten toelaten.

Foto Ton Borsboom

‘Kabinet is te traag met nieuw vervoer’

Raad voor de leefomgeving en infrastructuur Stop met de aanleg van meer wegen en meer spoor, zegt adviesraad Rli. Investeer liever in slim en duurzaam vervoer. „Het gaat om meer keuze.”

Meer asfalt. Zo worden knelpunten op snelwegen bestreden. Met verbreding van een stuk snelweg krijgen auto’s meer ruimte, maar door groei van het verkeer is de oplossing slechts tijdelijk. De files keren terug, op dezelfde plek of bij een volgend knelpunt.

De reflex van meer asfalt moet worden doorbroken, zegt Jeroen Kok van de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli). „De A20 tussen Gouda en Nieuwerkerk was zo’n knelpunt. Beleidsmakers keken wel naar alternatieven voor wegverbreding, maar alleen voor een heel kort traject. Ze zien alleen een missing link in het bestaande systeem. Dan is het logisch dat wegverbreding er weer als beste optie uitkomt.”

Kok is voorzitter van de raadscommissie die onderzoek deed naar mobiliteit. Centrale vraag: hoe blijft Nederland bereikbaar en in beweging, ondanks overvolle wegen en treinen? Woensdag publiceerde de adviesraad het rapport ‘Van B naar Anders. Investeren in mobiliteit voor de toekomst’. Op kantoor in Den Haag lichten Kok en Rli-voorzitter Jan Jaap de Graeff hun bevindingen toe.

Aanleg van meer wegen en spoor is geen duurzame oplossing voor de schaarse capaciteit, zegt de raad. De overheid moet nieuwe technologie omarmen en nieuwe vervoersdiensten toelaten. Met aanpassing van de huidige infrastructuur en regelgeving komt er meer ruimte voor zelfrijdende metro’s, lightrail, elektrische auto’s en deelfietsen.

Lees ook over het rapport van de Rli: Aanleg wegen en spoor lost drukte niet op.

Overheidsbeleid moet beter aansluiten bij de reizigersbehoefte, zegt u. Wat is die behoefte?

Kok: „Een netwerk waar verbindingen goed op elkaar aansluiten. Waar je halverwege je woon-werktraject makkelijk overstapt van je leaseauto op lightrail als je op een file stuit. Waar je het laatste stuk van je reis aflegt met een deelfiets, zie het succes van de ov-fiets. Reizigers hebben behoefte aan frequent vervoer. Als er elke tien minuten een verbinding is, is punctualiteit minder belangrijk. In de spits heb je meer aan een korte trein die vaak rijdt dan een langere trein. In de regio heb je meer aan lightrail die vaak stopt dan aan een snelle intercity. In de steden groeit de behoefte aan deelauto’s. Het gaat allemaal om meer flexibiliteit, meer keuze.”

Pleit u niet gewoon voor minder auto’s en beter openbaar vervoer?

Kok: „Niet per se. Door de komst van de elektrische auto wordt de tweedeling tussen auto en openbaar vervoer minder scherp. Het milieuverschil vervalt. Probleem van de auto, zeker in de steden, is wel het ruimtebeslag. Daarom moeten we van bezit naar gebruik.”

De Graeff: „Wij denken wel dat duurzaamheidsdoelen zwaarder moeten wegen bij investeringen in vervoer. Snel van A naar B is niet langer de prioriteit. Het gaat ook om de kwaliteit van de leefomgeving. Nieuwe diensten met vervoer op aanvraag sluiten hier beter bij aan dan een eigen auto.”

Lees ook dit interview met oud-minister Schulz: ‘We zijn niet klaar voor de vliegende auto’.

U noemt het regeerakkoord van Rutte III een „gemiste kans”. Maar het kabinet streeft wel naar een „geïntegreerd vervoerssysteem” en wil naar een Mobiliteitsfonds. Dat is toch wat u bepleit?

Kok: „Zeker, maar het kabinet heeft de omslag in denken nog niet gemaakt. De extra 2 miljard voor de komende drie jaar worden klassiek verdeeld over wegen en spoor. Van de 6,2 miljard euro voor infastructuur gaat dit jaar 2,6 miljard naar hoofdwegen en 2,2 miljard naar spoor, respectievelijk 41 en 35 procent. Voor regionale en lokale infrastructuur is maar vier procent beschikbaar, voor niet-infrastructurele oplossingen nog minder.”

De Graeff: „Het kabinet zit wel op het goede spoor, maar het gaat niet snel genoeg. Juist de komende tien jaar zijn cruciaal voor de omslag die we moeten maken. We moeten af van aparte investeringen voor elk vervoer, en van aparte budgetten voor Rijk, provincie en gemeente. Bekijk alles in samenhang. Ontwikkel een Bereikbaarheidswet, waar nieuw vervoer een plek in krijgt.”

Vervoersbedrijven waarschuwen al een jaar voor het dichtslibben van de Randstad. Waarom denkt de overheid nog steeds in oude oplossingen?

De Graeff: „Omdat het verkokerde denken diep is ingesleten. De praktijk is weerbarstig, een cultuuromslag vergt tijd. Onze kanttekeningen bij het economisch belang van Schiphol en de Rotterdamse haven stuitten twee jaar geleden op weerstand. Inmiddels speelt dat rapport nu wel een rol in het debat over luchtvaart. Kennelijk hebben onze adviezen soms een incubatietijd.”

    • Mark Duursma