Gedreven diva ‘M’ maakt nu grapjes op prime-time

Profiel Als vervanger van de populaire Matthijs van Nieuwkerk moet Margriet van der Linden in de talkshow M haar aimabele kant laten zien.

Margiet van der Linden in haar nieuwe talkshow M. „Meer een Ellen Degeneres dan een Matthijs van Nieuwkerk.” Foto ANP, Evert Elzinga

Margriet van der Linden is nogal uitgesproken over wat ze wil, zeggen vrienden en collega’s. Een vrouw die altijd overtuigd is van haar eigen plan. Het is passend dat haar nieuwe talkshow haar voorletter draagt: M. Het is heel erg háár show.

De 48-jarige journalist en presentator moet zich sinds vorige week bewijzen op misschien wel de meest prominente plek op tv: 19.00 uur op NPO 1. Meer prime-time bestaat niet. Het is het moment waarop normaliter DWDD wordt uitgezonden, de meest succesvolle talkshow van het decennium. Omdat Matthijs van Nieuwkerk nog maar zes maanden per jaar DWDD wil presenteren, werd een vervangende talkshow gezocht. Ga er maar aan staan.

Tijdens de eerste uitzending op 14 mei gaat het even mis. Ze praat door terwijl de band een tussendoormuziekje inzet. Ook haar allereerste grap over de opening van de Amerikaanse ambassade in Jeruzalem („tientallen doden en honderden gewonden: op zich een goede reden voor Trump om z’n dochter te sturen”) slaat dood. Soepeler beweegt Van der Linden zich door de gesprekken. In de eerste recensies oogst haar specifieke stijl van interviewen, met humor en zelfspot, lof. De kijkers hebben M nog niet massaal gevonden: de eerste zes uitzendingen trokken gemiddeld 704.000 mensen.

De eigen stijl die Van der Linden erop nahoudt, blijkt onder meer uit haar deelname aan Wie is de Mol?. „We organiseren klasjes waarin de nieuwe mol kan praten met oud-mollen”, zegt Jan Peter Pellemans, tot voor kort kandidatencoach van het programma. Hij castte Van der Linden als de mol. „Margriet wilde geen klasje. Ze wilde het zelf uitvinden.” Pellemans is ook eindredacteur van De Tafel van Taal, de quiz die Van der Linden de afgelopen twee seizoenen presenteerde. Ook daar bleek haar eigengereidheid: de door de redactie bedachte vragen die ze clichématig vond stelde ze simpelweg niet.

Een non-conformist is ze eveneens als het om haar uiterlijk gaat. Over haar kapsel, de kuif, heeft Pellemans „ordners vol” kijkersreacties. „Het levert altijd commentaar op, maar ze vertikt het daaraan toe te geven.”

Grote eenzaamheid

Margriet van der Linden groeit op in Ridderkerk, aan de rand van de Biblebelt. Naar eigen zeggen is ze vrolijk, springerig; aan de buitenkant dan. Over haar door grote eenzaamheid gekenmerkte jeugd schreef ze de autobiografische roman De liefde niet. De hoofdpersoon noemde ze M.

Het gezin Van der Linden is lid van de Gereformeerde Bond, een van de meest orthodoxe stromingen in Nederland. Een broek, laat staan een pak – nu haar vaste talkshow-outfit – is daar voor een vrouw ondenkbaar. Homoseksualiteit is onbespreekbaar.

In die omgeving ontdekt de veertienjarige Van der Linden dat ze op meisjes valt. Toch is het pas ver na haar studie journalistiek dat Van der Linden van haar geloof valt. Met haar ouders verbreekt ze het contact als ze eind dertig is. Daarover zei ze in NRC (2015): „Het ging niet meer. Alle belangrijke dingen in mijn leven – mijn werk, mijn liefde, mijn opvattingen – zijn onverenigbaar met hun geloof en dienen onbesproken te blijven.”

Dat geloof strookte niet met haar wezen, vertelt vriendin Mercedes Grootscholten. „Ze laat zich niet knevelen door conventies. Pin haar niet vast, daar wordt ze heel onrustig van.”

De zoektocht naar vrijheid is een rode draad in haar leven, zegt Van der Linden in haar afscheidsinterview in Opzij. Van 2008 tot 2012 leidt ze het feministische tijdschrift. Die vrijheidsdrang vloeit voort uit haar gereformeerde jeugd, denkt ze zelf.

„Ze is geen manager bleek daar”, zegt vriendin Grootscholten over de tijd bij Opzij. Daphne van Paassen, oud-redactiechef: „Margriet is van nature een soort diva. En diva’s zitten niet te wachten op het nederige geploeter op een redactie met begrotingen en vergaderingen.”

Een specifiek WhatsApp-gesprek noemt Van Paassen nu hilarisch, maar bracht haar toen „aan de rand”. „Dat ging over de coverbesprekingen die soms ’s nachts plaatsvonden. Of wanneer Van der Linden bij haar vaste kapper Jan zat. Dan appte ze rustig ‘Jan vindt het ook niks’.” Zelf noemde Van der Linden zich in 2015 in de Volkskrant„iemand van het grote plan, de grote ideeën, maar te ongeduldig voor de day-to-day business”.

Nieuw manifest

De Opzij-redactie van „kritische en geëngageerde journalisten” kon niet goed uit de voeten met haar geldingsdrang. Van Paassen: „Dan bedacht ze dat ter ere van het jubileum van het klassieke feministisch manifest van Joke Smit een hedendaagse versie moest komen met minstens dezelfde impact. Dat zou zij natuurlijk schrijven – maar of wij even wilden bedenken waar het over moest gaan.” De dalende oplage stuiten lukte ook hoofdredacteur Van der Linden niet. In 2008 was de oplage 68.000, in 2012 nog 50.000 stuks.

Van der Linden is geen manager, maar over haar journalistieke vakbekwaamheid is weinig twijfel. Een diehard vakvrouw, ziet studievriendin Gineke Mons al op de Evangelische School voor Journalistiek in Amersfoort. Mons en Van der Linden zetten zich af tegen vrouwen die na de studie thuis bij de kinderen blijven. „Wij studeerden niet voor de flauwekul.”

Haar analytisch vermogen past in interviewprogramma Zomergasten (2009), maar is niet voldoende om felle kritiek te voorkomen. Kijkers noemen haar ‘afstandelijk’, ‘humorloos’. „In het jezelf zijn op tv moest Margriet nog groeien. Dat is nu anders, ze heeft zich ontwikkeld”, zegt Dominique van der Heyde die al bijna twintig jaar een goede vriendin is en werkt als politiek verslaggever bij de NOS.

Als Van der Linden jaren later aan ‘De Mol’ begint, is ze vastberaden ook haar luchtigere kant te tonen. „Ik wil dat mensen zien dat ik ook grappig kan zijn”, zegt ze tegen coach Pellemans als ze haar invulling van de saboteursrol bespreken. Dat lukt: uit het programma vloeit de omwenteling van haar imago voort. Daar ziet het publiek een Van der Linden die de trap afwandelt met een portemonnee terwijl ze ‘hier is de pot!’ roept. Later volgt amusement als Moltalk en De Tafel van Taal.

Tv-kijkers zien daarin wellicht iets nieuws, vrienden niet. Privé is Van der Linden regelmatig de gangmaker. Ze imiteert Beatrix, Rita Verdonk, Ivo Opstelten. Van der Heyde noemt Van der Linden „een performer”. „Ze is meer een Ellen Degeneres dan een Matthijs van Nieuwkerk.”

M (KRO-NCRV), 14/5-13/6 en 23/7-21/8, muv 20/8. Elke werkdag NPO 1, 19.00u.
    • Floor Zijp