Friese steden verbonden door fonteinen

Vrijdag werden tien van de elf fonteinen van het Friese kunstproject 11fountains in werking gesteld. „Hoe meer je erover wrijft, hoe mooier hij wordt.”

Leeuwarden: Love van Jaume Plensa

Een Duitse toerist belde dit weekend ongerust de gemeente Harlingen: er lag een walvis in de haven! Hij wist niet dat het de vrijdag onthulde fontein was van het kunstenaarsechtpaar Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla.

Het levensechte waterkunstwerk spuit vandaag overigens niet, vanwege een technisch mankement. Maar normaal komt er een paar keer per uur een waterstraal uit de sculptuur.

De Walvis is een van de elf fonteinen van het kunstproject 11fountains, dat deel uitmaakt van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018. Vrijdag werden er tien – De IJsfontein van Birthe Leemeijer in Dokkum is pas dit najaar gereed – tijdens een feestelijke opening achter elkaar in werking gezet.

Lees ook deze tv-recensie: Tragikomedie over elf Friese fonteinen

In Bolsward schudde de Belgische kunstenaar Johan Creten – tijgerprint pak, rode schoenen en op zijn revers een speld van een vleermuis – handen op het plein voor de Broerekerk. Daar staat zijn fontein De Vleermuis, die vooral veel moet worden aangeraakt, zei hij. „Hoe meer je erover wrijft, hoe mooier hij wordt. Dan ga je een goudkleur zien,” legt hij de bezoekers uit. Nog voordat de vleermuiskop water spuwt, klauteren kinderen met vleermuismaskers er al op.

Behalve De Vleermuis en de Walvis spuwen vanaf nu twee heraldische leeuwen (De Woeste Leeuwen van Cornelia Parker in Workum), een carnavaleske kabeljauwkop (De Vis van Mark Dion in Stavoren) een walvis, en twee vogelbekjes op een levensboom (Flora en Fauna van Shen Yuan in Hindeloopen) water.

De twee metershoge witte kinderkopjes (Love) in Leeuwarden van de Spaanse kunstenaar Jaume Plensa worden door mist omhuld. Diverse kinderen liepen er dit weekend doorheen. „Dat is ook de bedoeling: ze maken dan deel uit van het kunstwerk,” zei Plensa vrijdag in een videoboodschap vanuit de VS.

Water stroomt of druppelt al of niet in een nevel ook uit grote kleurige bloemen (Onsterfelijke Bloemen, Rikka van Shinji Ohmaki in IJlst), een goudkleurige Oortwolk, (van Jean-Michel Othoniel in Franeker), een hoorn des overvloeds, vastgehouden door een man op een ronddraaiende gouden bal (De Fontein van Fortuna, van Stephan Balkenhol in Sneek) en uit een stapel kratten waarop een man staat. Op zijn schouders staat een meisje dat een kievit vasthoudt (Kievit van Lucy en Jorge Orta in Sloten).

De elf fonteinen

De 11fountains moeten kunstliefhebbers en toeristen naar Friesland trekken voor het maken van een culturele Elfstedentocht. Minister Van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (D66) noemde de fonteinen vrijdag in Bolsward „nieuwe bakens in een veranderende leefomgeving” zijn. Ze verwacht dat de kunstwerken „een uitstraling tot over de landsgrenzen” zullen krijgen.

Dat is niet onmogelijk, want de internationale reisgids Lonely Planet maakte dinsdag bekend dat Friesland – als eerste ooit van Nederland – in de top drie van Europese bestemmingen is opgenomen. Volgens Lonely Planet is de provincie een „verborgen parel”, die ten onrechte door veel buitenlandse toeristen over het hoofd wordt gezien.

Het 11fountains-project werd vijf jaar geleden bedacht door kunstcritica Anna Tilroe. Zij trok internationale topkunstenaars aan, juist omdat zij met een frisse blik naar Friesland kijken. Ze lieten zich inspireren door de historie en het karakter van de steden. Bewoners in fonteincommissies waren betrokken bij het nieuwe waterkunstwerk, ook om draagvlak onder de bevolking te creëren. Meestal ging dat goed, al ontstond in sommige steden discussie over de locatie, zoals in Sneek, Workum, Bolsward en Dokkum, of over het kunstwerk zelf.

Lees ook: Waarom zijn de Friese fonteinen niet door een Fries ontworpen?

Tilroe blikt enthousiast terug. „De fonteinen zijn prachtig geworden. Ik zag vandaag alleen maar opgetogen bewoners en kunstenaars. Het is uniek dat de elf Friese steden nu ook door kunstwerken met elkaar verbonden zijn. Dit is nieuw cultureel erfgoed.”

Maandag maakte ze een rondje met alle kunstenaars langs de fonteinen. Onbekenden deden dit weekend zeepsop in het water van De Vleermuis en De Vis in Stavoren. De Amerikaanse maker Mark Dion vond het schuim dat zijn grote vissenbek spuwde „hartstikke leuk”, stelt Tilroe. „Zo ziet de zee er soms ook uit, zei hij”. Er zal een anti-foammiddel worden gebruikt om het schuim weg te krijgen.

11Fountains kost 5,6 miljoen euro, waarvan LF2018 4,5 miljoen bijdraagt. De rest van het geld moet komen van sponsoren. Het onderhoud van de kunstwerken komt voor rekening van de gemeenten.

    • Karin de Mik