opinie

Vermeng ‘Iran’ en handel niet met de NAVO

Voor EU dreigt een handelsoorlog met het land dat de collectieve veiligheid garandeert, waarschuwt .

Arbeider in hittebestendige kleding in een staalfabriek in het Duitse Salzgitter Foto David Hecker/EPA

Hoewel Europa en Amerika nog onderhandelen over importheffingen op staal en aluminium, lijkt president Trump geen conventioneel handelsakkoord voor ogen te hebben. Die Amerikaanse heffingen – en de sancties tegen Europese bedrijven die zaken willen doen met Iran – lijken nu gekoppeld te worden aan buitenlands beleid, zoals de ruzie over Europese defensie-uitgaven.

Washington klaagt al decennia dat de last van de collectieve veiligheid binnen de NAVO te veel op de Verenigde Staten drukt. In het Witte Huis zit nu iemand die vastbesloten is dit recht te zetten.

Hij zal geen stap terug doen; zijn imago als deal maker hangt ervan af.

Het was dus geen verrassing dat de Amerikaanse minister van Financiën, Steven Mnuchin, zei dat president Trump de NAVO-bijdragen zou meewegen bij de heffingen op Europees staal en aluminium.

Daarmee zou Washington het dreigement van een handelsoorlog intrekken als Europese landen hun defensie-uitgaven verhogen tot 2 procent van het bbp, zoals ze in 2014 beloofd hebben. Duitsland is een rijk land en heeft al jaren een begrotingsoverschot waaruit het moeiteloos zijn defensie-uitgaven kan betalen. Op dat gebied is het ook de grootste zondaar; het kwam vorig jaar niet verder dan een schamele 1,2 procent. Der Spiegel mocht klagen dat „onze huidige relatie met de VS niet als vriendschap of zelfs als bondgenootschap kan worden beschouwd” – maar wat voor bondgenoten of vrienden zijn de Duitsers zelf?

De Duitse strijdkrachten zijn verwaarloosd. Zo zouden er van de 128 Duitse Eurofighter-jachtvliegtuigen slechts vier operationeel zijn. Welk signaal geeft dit af aan de vijanden van het Westen? Zeker, in de nieuwe Duitse begroting stijgen de defensie-uitgaven (met 1,5 miljard tot 38,5 miljard euro in 2018 en tot 41,5 miljard in 2019).

Maar aangezien het Duitse bbp naar verwachting sneller groeit dan de verhoging van de militaire uitgaven, zullen deze de komende jaren relatief dalen. Ook nu de schatkist uitpuilt, voelt Berlijn er weinig voor om meer aan defensie besteden, in de overtuiging dat de VS niet uit de NAVO zullen stappen.

Hoe solide de Amerikaanse steun aan de NAVO ook mag zijn, anders is het bij de vrijemarktgedachte – althans onder Trump. Duitsland en de rest van de EU zouden weleens verzeild kunnen raken in een akelige handelsoorlog met het land dat hun nationale veiligheid garandeert. Dat is een ongezonde ontwikkeling die de trans-Atlantische eenheid nog verder kan verstoren.

Natuurlijk kunnen de Duitse strijdkrachten niet zomaar onbeperkt nieuw geld ‘absorberen’. Een ander punt is dat niet Duitsland maar de Europese Commissie over handelskwesties gaat, terwijl Duitsland wel verantwoordelijk is voor de eigen defensie-uitgaven. Maar deze problemen mogen geen excuus worden om de status-quo – met die zeer reële dreiging van een handelsoorlog – in stand te houden.

Ook op het terrein van de sancties tegen Iran zet Trump via handelsdreigementen het Europese gedrag onder druk. De VS hebben de hulp van Europa nodig om een nieuw akkoord met Iran te sluiten en dreigen hun zin door te drijven door Europese bedrijven sancties op te leggen.

In een interview met The New York Times liet de nieuwe Amerikaanse ambassadeur in Duitsland, Richard Grenell, sterk doorschemeren dat de Amerikaanse regering in ruil voor nauwe samenwerking tegenover Iran bereid zou zijn de EU een permanente vrijstelling van de ‘Trump-heffing’ te verlenen.

Volgens Grenell was de beloning van de Europeanen voor hun samenwerking met Trump bij de Iraanse sancties ‘de handelskwestie’.

Lees ook: Europa op zichzelf teruggeworpen in handelsstrijd

Het is verwarrend handel zo aan verschillende veiligheidsproblemen te verbinden. Mnuchin koppelt de handel aan de Europese defensie-uitgaven; Grenell aan de Europese hulp bij de sancties tegen Iran.

Hoe zit het nu? Als de Europeanen meewerken aan de sancties tegen Iran, is Duitsland dan af van de kwestie over zijn defensie-uitgaven? En wat als het omgekeerde gebeurt? Daar lijkt Trump zich niet druk om te maken. Voor hem telt alleen zijn persoonlijke, binnenlandse doelstelling om te worden herkozen, niet zoiets als het nationale belang van de VS of de collectieve veiligheid. De Amerikaanse president speelt het verkiezingsspel, niet een variant van het nationale of collectieve veiligheidsspel. Hiermee toont hij een vastberaden vijand van de status-quo in het trans-Atlantisch bondgenootschap.

Vertaling: Rien Verhoef