NRC checkt: ‘Dagelijks zeven doden in Nederland door houtstook’

Dat schreef journalist en PvdA-raadslid Ubel Zuiderveld in NRC.

Foto Alexander Raths/Getty Images

De aanleiding

‘Zeven doden, elke dag opnieuw.’ Zo begon Ubel Zuiderveld, journalist en PvdA-raadslid in Winterswijk, vorige maand een opinieartikel in NRC over de gevolgen van houtstook door particulieren, via houtkachels, vuurkorven en open haarden. Zuiderveld trok een vergelijking met doden in het verkeer, waar volgens hem aanzienlijk minder slachtoffers vallen. „Dat zijn er net geen twee per dag.” Ook schreef Zuiderveld dat de overheid „met één moedige maatregel” zeven levens per dag kan verlengen. „Met een verbod op houtstook.”

Lees hier het opinieartikel van Ubel Zuiderveld

Daarop vroeg een lezer de redactie om een factcheck waarin wordt gecontroleerd of er inderdaad dagelijks zeven doden vallen in Nederland als gevolg van houtstook.

Waar is het op gebaseerd?

NRC vroeg Zuiderveld destijds ook al om zijn bewering te staven. Daarop stuurde hij passages uit onderzoek door de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), het Milieu- en Natuurplanbureau (MNP) en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) naar de redactie.

In een WHO-rapport uit 2015 staat de volgende passage: „Ieder jaar zijn 61.000 vroegtijdige doden toe te schrijven aan omringende luchtvervuiling door verwarming in woningen met hout en kolen in Europa.”

Het MNP en RIVM schreven in 2005: „Geassocieerd met kortetermijn-blootstelling aan fijnstof sterven in Nederland per jaar naar schatting 2300-3500 mensen voortijdig, met 3000 als gemiddelde.(…) De duur van deze levensverkorting is vermoedelijk kort: enkele dagen tot maanden.”

En, klopt het?

Om met dat laatste onderzoek te beginnen: daarin gaat het dus niet specifiek om doden als gevolg van houtstook, maar om doden door de uitstoot van fijnstof in het algemeen. Daar hoort bijvoorbeeld ook de uitstoot door auto’s, scooters en schepen bij. Op basis van dit onderzoek kunnen er dus geen uitspraken worden gedaan over (vroegtijdige) doden alleen door houtstook.

Lees meer over de milieuvervuilende houtkachels

Navraag bij het RIVM bevestigt dit. De instantie wijst er bovendien op dat houtrook zelf dan weer uit meer giftige componenten dan alleen fijnstof bestaat. „Houtrook bestaat uit verschillende componenten. Het is waarschijnlijk onjuist om de toxiciteit van houtrook alleen toe te schrijven aan fijnstof. Het is daarom niet goed mogelijk de omvang van de gezondheidseffecten van houtrook te schatten. Uitspraken over bijvoorbeeld de omvang van levensduurverlies zijn daarmee prematuur”, laat een woordvoerder via email weten.

Om het aantal doden door houtstook te bepalen zou er volgens het RIVM dus eerst specifiek onderzoek moeten worden gedaan.

Dan het WHO-rapport. Dat gaat niet alleen over houtstook, maar ook over kolen. Dat maakt specifieke uitspraken over doden door houtstook dus onmogelijk. Daarnaast staat in het onderzoek dat het probleem zich vooral voordoet in Centraal-Europa, waardoor het aantal van 61.000 vroegtijdige doden omrekenen naar Nederland waarschijnlijk onterecht is.

Conclusie

Zuiderveld draagt wel onderbouwing aan voor zijn bewering. Maar de MNP- en RIVM-onderzoeken gaan niet over houtstook en het WHO-rapport gaat ook over kolen. Bovendien rekent hij algemene WHO-cijfers voor Europa om naar Nederland, wat waarschijnlijk onterecht is.

Het RIVM ontkent de schadelijkheid van houtstook niet, maar stelt dat er eerst specifiek onderzoek nodig is voordat er iets kan worden gezegd over verkorting van de levensduur. Zo komen wij tot de conclusie ongefundeerd.

Ook een bewering zien langskomen die je gecheckt wilt zien? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt
    • Wilmer Heck