‘Gabriel was charmant, pedant en vol rijkeluisschuldgevoel’

De Braziliaanse filmmaker Fellipe Barbosa maakte een docudrama over zijn getalenteerde en welgestelde schoolvriend die verdween tijdens een tocht in Malawi en later dood werd teruggevonden.

Soms kun je niets anders doen dan er een film over maken. Om het te begrijpen. Toen zijn schoolvriend Gabriel Buchmann in juli 2009 verdween tijdens een tocht in het Mulanjemassief in Malawi en drie weken later dood werd teruggevonden, duurde het even voordat de Braziliaanse filmmaker Fellipe Barbosa (1980) de volle omvang van de tragedie onder ogen kon zien.

Lees de recensie: Adolescente betweter én geweldige reisgenoot

Economiestudent Buchmann stond op het punt om met een Fullbrightbeurs aan de Universiteit van Californië een onderzoek te doen naar armoede en was aan het einde van een lange wereldreis door Azië en Afrika gekomen, vertelde Barbosa vorige zomer op het Filmfestival Sarajevo.

Het verhaal van Buchmann heeft veel overeenkomsten met Into the Wild, de film naar de cultroman van Jon Krakauer over het waargebeurde verhaal van Chris McCandless die zich terugtrok in de wildernis van Alaska en daar de dood vond. Getalenteerde, welgestelde jongemannen die op zoek gingen naar een alternatief voor de Westerse consumptiemaatschappij.

„Wat Gabriel anders maakte dan Chris McCandless,” zegt Barbosa, „is dat zijn zoektocht voor een deel gedreven werd door een zeker rijkeluisschuldgevoel. We groeiden beiden op als kinderen van de welgestelde, katholieke, extreem masculiene Braziliaanse gegoede klasse. Dat geeft je een zekere wereldwijsheid, maar ook een zekere naïviteit mee. Gabriel was charmant. Een optimist en een idealist. Maar hij was ook pedant, en dacht dat de problemen in de wereld eenvoudig waren op te lossen, omdat we natuurlijk zelf geen echte problemen hadden gekend. Tegenwoordig zie ik hem meer als een moderne Candide. Vooral ook omdat zijn verhaal in Brazilië zo immens bekend is geworden.”

Barbosa trekt de vergelijking met Voltaires achttiende-eeuwse satirische romanfiguur niet voor niets. „Candide was ook een zondagskind dat op reis ging en zijn optimisme op de proef gesteld zag. Hoe langer ik in de voetsporen van Gabriel door Afrika trok, hoe meer ik me realiseerde dat ik niet zomaar een reconstructie van zijn leven kon maken. Het is geen treurzang geworden. Maar ik kon hem ook niet verheerlijken. Ik moest hem in al zijn tegenstrijdigheden neerzetten, ook als dat minder sympathieke kanten van zijn karakter zou blootleggen.”

Gabriel e a montanha (Gabriel en de berg) werd een roadmovie. Een docudrama en een fictiefilm tegelijkertijd. Met acteur Joao Pedro Zappa, die letterlijk in de sandalen van Gabriel stapte, trok hij naar Afrika. Grotendeels met de echte personen die Gabriel op zijn reis was tegengekomen speelden ze scènes uit zijn leven na. „Zo kwam ik steeds dichter bij wie hij was: een spiritueel persoon, die elke dag van de week een andere religie aanhing. Maar hij was ook zelfverzekerd en koppig. Heel anders dan het verlegen jongetje dat ik tussen m’n zevende en m’n negentiende heb gekend, totdat ik naar Amerika vertrok om film te studeren.”

Gabriel was charmant. Een optimist en een idealist. Maar hij was ook pedant, en dacht dat de problemen in de wereld eenvoudig waren op te lossen

Net als Gabriel reisde ook Barbosa zelf door Afrika als adolescent. „Eigenlijk is het gek dat we toen nooit weer contact hebben gezocht. Brazilianen hebben een gecompliceerde relatie met Afrika. We waren een van de laatste landen waar de slavernij is afgeschaft. We doen graag alsof we kleurenblind zijn, maar bij ons zijn huidskleur en klasse nauw verbonden. Naar Afrika gaan was ook een manier om ons eigen land te leren begrijpen, denk ik.”

Het belangrijkste wat Barbosa over zijn vriend ontdekte was dat hij geen angst kende. „Hij was argeloos. Vertrouwde iedereen. Hij reisde zonder wapen. Hij vertrouwde daarom waarschijnlijk dat hij de tocht wel zou kunnen volbrengen. Dat kun je doodsdrift noemen. Of een verlichte staat, waarin het er niet meer toe doet of je leeft of sterft. Mensen die heel lang reizen kunnen in zo’n soort onthechte staat terechtkomen. Ik wil het niet rationaliseren en niet romantiseren. Misschien heeft hij gewoon pech gehad en heeft de berg hem opgeslokt. Dat kan ook.”

    • Dana Linssen