‘Het is divers worden of sterven’

Diversiteit / Oplossingen Redacties moeten diverser worden, stellen Elonka Soros (BBC) en Frans Jennekens (NPO). Samen geven ze diversiteitstrainingen aan journalisten.

‘Diversiteit is de sleutel tot alle problemen waarmee de media kampen. Mediabedrijven beseffen: het is een kwestie van overleven. It’s diversify or die”, zegt Elonka Soros, adviseur diversiteit voor de BBC en andere Britse omroepen. De BBC doet erg zijn best om diverser worden, om meer minderheden en vrouwen op tv en achter de schermen te krijgen. Twee jaar na het lanceren van de Diversity and inclusion Strategy 2016-2020 zit de BBC al dicht tegen de doelen aan: 14,5 procent van de werknemers heeft een niet-westerse migratie-achtergrond, in leidinggevende functies is dat 10,3 procent (streefcijfer: 15 procent in 2020). Met Frans Jennekens, hoofd diversiteit van de NTR, heeft Soros een diversiteitstraining ontworpen, waarmee ze nu langs de Nederlandse omroepen trekken. Journalisten van NTR, AVRO-TROS, NOS en BNN-VARA zijn al op les geweest.

Soros en Jennekens vertellen de omroepmensen niet zozeer dat ze meer tv-makers met een niet-westerse achtergrond moeten aannemen. Ze vertellen hun dat ze zich kunnen openstellen voor diversiteit, door zich meer bewust te zijn van hun eigen onbewuste vooroordelen.

Hoe werd u diversiteitscoach?

Soros: „Ik werkte twintig jaar bij de BBC als journalist, en mijn doel was om programma’s te maken die bij de veranderende Britse demografie aansluiten. Dezelfde verhalen, maar met meer verschillende perspectieven. BBC-directeur Tony Hall vroeg me om voor de omroep een breed diversiteitsplan uit te werken. Ook samen met de commerciële zenders. Bij alle zenders wordt sinds twee jaar bijgehouden hoeveel journalisten van kleur er achter de schermen werken, maar ook hoeveel mensen van kleur er in beeld worden gebracht. Ze weten daar dat het een kwestie van overleven is.”

Waarom is het een kwestie van overleven?

Soros: „Diverser worden is een rationele bedrijfskeuze: het tv-publiek vergrijst, jonge mensen willen wat anders. En het nieuwe publiek is een etnisch gemengd publiek. Ze trekken naar Netflix, YouTube en Facebook. Wat komt er na vergrijzing? De dood. Zonder diversiteit kun je niet meer concurreren. Om te blijven bestaan, moeten media een breder publiek aanspreken, uit meerdere culturen. Dat kan je voor elkaar krijgen met divers denkende redacties: die kunnen beter onderwerpen bedenken voor dit nieuwe publiek.”

Lees ook: Zoë Papaikonomou en Annebregt Dijkman schreven het boek ’Heb je een boze moslim voor mij?’ over hoe je redacties diverser moet maken.

Wat valt u op als je als Brit naar de Nederlandse televisie kijkt?

Soros: „De programma’s zijn best goed en vernieuwend, maar maken toch een oubollige indruk omdat er zo veel witte mannen in zitten. Voor Britten is Nederland het tolerante, liberale neefje. Maar als je hier voor het eerst komt, hoef je niet diep te graven om te zien dat dat beeld niet helemaal klopt. Niet gebaseerd op wat je op tv ziet, althans.

„Zo zie je in Nederland bijvoorbeeld geen mensen met een lichamelijke handicap op tv, behalve als het over die handicap gaat. Ook valt het me op dat je veel mensen van de middenklasse op tv ziet.

„Tot slot is etniciteit nog een probleem: Er wonen mensen van zo veel verschillende afkomsten in jullie land. Het succes van Nederland komt door die diversiteit, dat maakt jullie modern en voor de rest van Europa een voorbeeld. Maar je ziet dat niet op televisie terug en daarmee raak je het vertrouwen van je kijker kwijt. Die weten dat de wereld die de tv laat zien, niet is hoe de wereld eruitziet, en je doet ze daarmee tekort.”

Hoe ziet de training eruit?

Jennekens: „Bij de NTR heeft iedereen een training van drie uur gevolgd, van de receptie tot de hoofdredacteur van Nieuwsuur. Deelnemers leggen we het volgende raadsel in verschillende varianten voor: vader en zoon krijgen een auto-ongeluk. De vader overlijdt ter plekke, de zoon is ernstig gewond. Hij wordt naar het beste ziekenhuis van de regio gebracht, waar een topchirurg klaarstaat hem te opereren. De chirurg komt de operatiekamer binnen, ziet de jongen en zegt: ‘Ik kan deze jongen niet opereren, omdat hij mijn zoon is!’. De vraag luidt: wie is deze chirurg? Het gaat om de moeder van de jongen, maar daar wordt zelden aan gedacht.

„We praten tijdens trainingen over zulke onbewuste vooroordelen. Zo maak je diversiteit niet een probleem van buitenaf, maar van redacteuren die er al zitten. We hebben het over hoe vooroordelen in het brein werken en moedigen mensen aan om niet alleen met collega’s uit de eigen bubbel te praten.”

Soros: „Vooroordelen zijn niet slecht, ze horen bij het mens-zijn. Onze hersenen gebruiken ze om te bepalen of een situatie veilig is, dat is instinct. Maar zeker een journalist moet zich er wel bewust van zijn. Ik ga ze niet vertellen wat ze moeten denken, maar ik wil wel laten zien dat ieder mens bevooroordeeld is, en zij ook. Ik wil dat journalisten zich na afloop afvragen of ze een item maken gebaseerd op de realiteit, of op hun eigen sluimerende vooroordelen. Naar welke verhalen luisteren we en wie kiezen we om ze te vertellen? Een voorbeeld: in Nederland wordt gedacht dat een journaliste met hoofddoek over bepaalde onderwerpen niet onbevooroordeeld kan zijn. Bij witte mannen stellen we die vraag zelden.”

Hoe zouden de omroepen verder diverser kunnen worden?

Soros: „Een begin zou zijn dat de omroepen doelstellingen en streefcijfers zouden vaststellen, en dat leidinggevenden daar ook op afgerekend kunnen worden. In bedrijven meet je alle resultaten en ben je resultaatgericht, waarom zou je diversiteit niet meten? Er wordt al jaren over gepraat, maar er moet eindelijk gehandeld worden. De omslag is begonnen, maar er moet nog veel gebeuren.”

De Witte Blik. Op 31 mei organiseren NRC en Pakhuis de Zwijger in Amsterdam een avond over diversiteit in de media. Zie dezwijger.nl.