Deze vijf dingen vallen op als mensen van kleur een week lang Nederlandse tv kijken

Diversiteit / De witte blik Wat zie je als je naar de Nederlandse televisie kijkt? Op verzoek van NRC keken zes mensen van kleur een week tv en zij noteerden wat hen opviel.

Foto: Pauw

Als nieuwsredacties wit zijn, wat voor invloed heeft dat dan op wat ze maken? Bestaat er bijvoorbeeld zoiets als ‘witte televisie’? Of laten de tv-makers juist een diverse wereld zien?

Om dit te onderzoeken vroeg NRC een panel van zes mensen van kleur om een week naar Nederlandse nieuwsprogramma’s en talkshows te kijken, op de publieke en de commerciële zenders. Van Pauw tot Hart van Nederland. Wat is de ‘witte blik’?

Vijf zaken die de panelleden opvielen.

  1. De mensen in beeld zijn overwegend wit

    Panellid Gina Lafour, student en journalist in opleiding, over RTL Nieuws van 12 mei: „Wat ten eerste opvalt, is dat de mensen die in beeld komen vooral witte mannen zijn. Het gaat om de presentatoren, de ervaringsdeskundigen en de experts. In de items over binnenlands nieuws, anders dan die over het buitenland, zijn ook de mensen op de achtergrond in de shots vrijwel uitsluitend wit.”

    Anouk Eigenraam, werkzaam bij Het Financieele Dagblad, over EenVandaag van 9 mei: „In de uitzending wordt het terugtreden van de Verenigde Staten uit de Iran-deal besproken. Aan het woord komt onder andere politicoloog Peyman Jafari, die is geboren in Iran en tevens een Iraanse vluchteling. De deskundigen leggen uit waarom het slecht is dat de VS zich terugtrekken. Hierdoor krijgt het onderwerp meer diepgang.

    „Maar ook gewone onderwerpen kun je diverser maken, je moet er alleen wel de moeite voor doen. De neiging is nogal om alleen gasten met een andere achtergrond te vragen als het over een buitenlands of etnisch onderwerp gaat. Maar met een diverser personeelsbestand, heb je een diverser netwerk en kun je meer creatieve invalshoeken bedenken.

    „Wat mij opvalt trouwens is dat in de media tegenwoordig het woord diversiteit snel synoniem wordt voor iemand met een hoofddoek. Maar diversiteit betreft ook Aziaten en mensen uit de Antillen.”

    Eigenraam over Tijd Voor Max van 7 mei: „Het overlijden van schrijfster Renate Dorrestein wordt behandeld. Aan tafel zit een lerares van een middelbare school die fan van haar was en mocht uitleggen waarom de schrijfster zo goed was. Waarom zat daar niet een leerling met een andere achtergrond om te vertellen wat hij of zij vond van de boeken van Dorrestein op de leeslijst? Dat zou nou interessant zijn geweest.”

  2. Experts op tv zijn overwegend wit

    Anouk Eigenraam over Tijd voor Max van 9 mei: „Er wordt uitgebreid stilgestaan bij een item over babysterfte in minder welvarende landen. Vrijwel de hele uitzending was gewijd aan een Unicef-campagne hierover, tv-presentator Klaas van Kruistum was als ambassadeur uitgenodigd. Op zich is het natuurlijk een nobel doel, laat daar geen misverstand over bestaan. Maar als je er dan toch een grote reclamespot van maakt, waarom hebben ze niet een verloskundige vanuit zo’n land waar Unicef aandacht voor vraagt aan het woord gelaten, en laten vertellen aan wat voor middelen precies behoefte is? Zo’n onderwerp had gevarieerder gekund.

    „Ze laten het zien vanuit het oogpunt van een verloskundige uit Nederland die zegt hoe erg en zielig het is. Waarom kunnen we die vroedvrouw niet interviewen, die dáár werkt als verloskundige hoe zij met houtje-touwtje- en knip-en plakwerk toch baby’s ter wereld brengt? Dat is veel indrukwekkender. Nu doe je net of mensen uit dat land niet voor zichzelf kunnen praten. Het wordt gedaan met het hart op de goede plek, maar het is weer zo stereotiep en stigmatiserend.”

    NRC-journalist Lotfi el Hamidi over Hart van Nederland, van 16 mei: „Ik beschouw Hart van Nederland toch als de televisieversie van De Telegraaf: allerlei klein binnenlands nieuws uit de provincie. Maar wat me deze keer opviel, is dat ze twee mensen met een moslimnaam opvoerden als deskundigen, zonder dat het over hun afkomst of religie ging. Zo kwam Coskun Çörüz aan het woord, van het Centrum Internationale Kinderontvoering, en advocaat Khalid Kasem, over wraakporno. Ook bij het ondervragen van mensen op straat, de vox pop, viel me op dat ze een gemengd publiek aan het woord lieten.”

  3. Als het over entertainment gaat, zien we mensen van kleur wel terug

    Aldith Hunkar, journalist en debatleider, over Tijd voor Max van 10 mei: „Daar zat zanger Jeangu Macrooy; hij vertelde over een gevangenisproject met muziek. Ook was er muziek van Romy Monteiro, een zangeres van kleur. Mensen van kleur laten aanschuiven voor het entertainment, dat is typisch Nederlands. Ook prinses Laurentien zat bij Tijd voor Max aan tafel. Telkens als er dieper op onderwerpen werd ingegaan, bijvoorbeeld over hoe je gevangenen op een beter pad kunt krijgen door middel van muziek, kortom als er een maatschappelijke conclusie aan verbonden mocht worden, mocht de prinses dat doen. Jeangu bleef beleefd en brak niet in, ook al was hij uitgenodigd om over het onderwerp te praten.

    „Mensen van kleur mogen wel wat minder beleefd zijn in zulke situaties. Ik wil dat ze mee kunnen praten over alles, inclusief de belastingen, de gezondheidszorg en wat mij betreft zelfs de prijs van spruitjes.

    Mensen van kleur komen ook langs als ze ‘bizarre’ dingen zeggen, stelt Hunkar: „Sylvana Simons had in haar maiden-speech voor de Amsterdamse gemeenteraad recentelijk het woord ‘milieuracisme’ gebruikt (Uit een Amerikaans overheidsrapport blijkt dat mensen van kleur wereldwijd bijvoorbeeld vaker vervuilde lucht inademen, red.). De tafel van Pauw lachte er achteraf om, terwijl dat een normale term is die hout snijdt. Omdat ze aan tafel niet weten wat het betekent, is het nog geen onzin. Als er al iemand van kleur mag praten over ‘gewone onderwerpen’, is het meestal iemand om wie we kunnen lachen.”

    Gina Lafour over RTL Nieuws van 12 mei: „Een van de presentatoren vroeg in een item over het Eurovisie Songfestival aan de verslaggever: ‘Kom op, winnen zit er toch niet in voor Waylon?’ Direct hierna werd een bruggetje gemaakt dat er ‘toch genoeg Hollands glorie’ aanwezig was achter de schermen, waarbij alleen maar mannelijke witte deskundigen in beeld werden gebracht. Typerend is dat de Nederlandse inzending van het Songfestival van Waylon en zijn band van zwarte muzikanten en dansers, blijkbaar niet tot deze ‘Hollandse glorie’ gerekend kan worden.

    „Hierbij dacht ik aan het witte Nederlandse zelfbeeld dat Gloria Wekker (emeritus hoogleraar gender en etniciteit, Universiteit Utrecht) deels omschrijft als een paradox tussen de etnisch diverse samenstelling van de Nederlandse samenleving enerzijds en het beeld van Nederlanderschap dat wit, christelijk of seculier is anderzijds.”

    Lafour over RTL Late Night van 11 mei: „De tafelgasten en het publiek waren vrijwel geheel wit. Humberto Tan is de uitzondering en de drie jonge meisjes van kleur die kwamen zingen nadat ze in de VS waren opgevallen door een optreden bij Ellen DeGeneres. Opvallend was dat de zusjes Norah, Yarah en Rosa Mukanga aangekondigd werden als ‘de zusjes uit Limburg’.

    „Dit doet me sterk denken aan wat onderzoekers Müller en Frissen de ‘diversiteitsparadox’ noemen. In het kort stelden zij dat journalisten geneigd waren om de etnische afkomst van personen in nieuwsberichten weg te laten zodra het over goed nieuws gaat – vanwege de ‘politieke correctheid’ die hiermee zou samenhangen – en juist wel te benoemen als het over slecht nieuws gaat, omdat het dan iets zou toevoegen. Dit geeft een vrij vertekend beeld aan de kijker.”

  4. De tv kijkt met een negatieve blik naar moslims

    Psycholoog en twitteraar Safa Laila, over Pauw van 7 mei: „Het woord terrorist viel een aantal keren terwijl men het had over een man die in Den Haag twee dagen eerder op drie mensen instak. Over een terroristisch motief heeft het Openbaar Ministerie nog geen uitspraak gedaan. Ten tijde van deze uitzending was al bekend dat de broer van deze man meerdere keren had aangegeven dat zijn broertje, een vluchteling, verward was. Hij was psychotisch en is zelfs korte tijd opgenomen geweest. Er was niemand uit de omgeving van de verwarde man die wat kon vertellen over zijn toestand. Ook was er geen psychiater of andere deskundige die kon vertellen over trauma’s waar vluchtelingen vaak mee te maken hebben.

    „Pauw merkte herhaaldelijk op dat de man ‘Allahu akbar’ had geroepen, dit zou duiden op een terroristisch motief. Pauw gaat hierbij voorbij aan twee dingen: moslims over de hele wereld bezigen de woorden ‘Allahu akbar’ meerdere keren per dag. In allerlei situaties. En: anders dan andere terroristen riep deze verwarde man het niet ten tijde van de aanvallen maar pas op het moment dat hij werd beschoten en op de grond viel. Wanneer moslims denken dat ze in gevaar zijn of dat ze mogelijk dood gaan, roepen ze degene aan van wie ze denken dat Hij hen kan helpen of beschermen, dat is namelijk God.”

    Lotfi el Hamidi over Hart van Nederland van 17 mei: „Tussen alle items over witte mensen in de provincie had Hart van Nederland ook een item over mensen die bij een drukke uitvaart in een Haagse moskee onwel waren geworden. Op zich positief, doorgaans komt een moskee alleen langs als het over radicalisering en dergelijke gaat. Ik, als Marokkaanse kijker, dacht: ‘ja, die moskeeën zijn krap, dat gebeurt wel eens’. Maar een doorsnee witte kijker zal misschien denken: ‘Druk daar in Den Haag, met al die moslims’.”

    Safa Laila, over Pauw van 11 mei: „Pauw zegt in de uitzending over de Iran-deal: ‘Amerika en Israël zijn toch meer onze bondgenoten dan het islamitische regime van Iran’. Dat is een opvallende uitspraak. Iran is islamitisch. Israël en Amerika zijn dus blijkbaar religieloos? Is Israël geen joodse staat? En de VS zijn geen christelijk land? Alleen moslims hebben een geloof dat benadrukt dient te worden wanneer je je negatief uitlaat over het onderwerp.

    „Een uitzending eerder heeft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid, CDA) nog uitgelegd waarom Nederland niet achter de beslissing van de VS staat en waarom wel achter de Iran-deal. Toch wordt benadrukt dat Iran hier de bad guy is en de VS en Israël bij ‘ons’ horen.”

  5. De tv corrigeert desinformatie over mensen met een migratieachtergrond te weinig

    Safa Laila over Pauw van 8 mei: „In de uitzending zit Gerard Joling aan tafel. In een interview met Playboy had Joling gezegd dat het hem ‘niet zou verwonderen’ als er binnen nu en drie jaar een burgeroorlog uitbreekt in Nederland. De zanger vindt het ‘zo verschrikkelijk dat het land wordt overgenomen door de buitenlanders’. ‘We zijn gewoon te laat. We kunnen niet meer terug. En dat is allemaal de schuld van links.’

    „In de uitzending wordt naar het interview verwezen. Dit voelt als ophitsen tegen ‘buitenlanders’. Wat fout gaat, is volgens Joling de schuld van immigranten. Tegelijk geeft Joling ‘links’ de schuld van de toestand van het land terwijl er de laatste veertig jaar geen links kabinet is geweest. Waarom wordt dit niet aan hem voorgelegd? Waarom kan hij dit soort onjuiste beweringen doen? Een Henk en Ingrid weten niet dat Joling hier incorrecte informatie deelt. Immers: anders was hij wel tegengesproken door de journalist. Maar dat gebeurt niet, vrijwel nooit. Zo zet je burgers door desinformatie tegen elkaar op.

    „Dit is het probleem van witte media. Dergelijke ‘mainstream’ witte mannen zoals Joling komen overal mee weg. Hij kan roepen wat hij wil, hoe bewezen onjuist of incorrect zijn bewering ook is, maar vervolgens wordt hij alsnog uitgenodigd aan tafel. Wanneer een allochtoon opmerkelijke uitspraken zou doen, zou er ontzettend veel ophef zijn en zou het schadelijk zijn voor zijn of haar carrière.”

    Lees hier het hele NRC-dossier over diversiteit in Nederland en de media.
    • Wilfred Takken
    • Maartje Geels