‘De professor met de pochet’ moet Italië gaan leiden

Verkiezingen in Italië De 54-jarige jurist Giuseppe Conte is door de beoogde coalitiepartijen voorgedragen als premier. Hoewel veel onzeker is over het beleid, komen immigranten en Europa onder vuur te liggen.

De nieuwe Italiaanse premier Giuseppe Conte Foto Alessandra Tarantino/AP

    Een gerespecteerde jurist met nauwelijks politieke ervaring, een partijloze professor die niet heeft meegedaan in de verkiezingscampagne moet het populistische kabinet gaan leiden dat een reeks radicale hervormingen wil doorvoeren in Italië en in de Italiaanse relatie met de andere Europese landen.

    De Vijfsterrenbeweging en de Lega hebben maandagavond in gesprekken met president Mattarella de 54-jarige Giuseppe Conte voorgedragen als premier. Conte was vóór de verkiezingen van 4 maart door de Vijfsterren voorgesteld als hun kandidaat-minister voor de Pubblica Amministrazione, grofweg het ambtenarenapparaat voor de overheid. Omdat de partijleiders elkaar bleven vetoën als premier, is Conte na lang beraad voorgedragen als compromisfiguur.

    Als president heeft Mattarella het recht een premier aan te wijzen. Hij heeft eerder gezegd dat hij daarbij niet als een notaris kennis zal nemen van de wensen van de twee partijen. Hij wil ook meebeslissen over de vraag wie op cruciale ministeries als Economie en Buitenlandse Zaken komen.

    Conte, nu hoogleraar rechten in Florence, heeft een glanzende carrière achter de rug als jurist, die hem naar prominente universiteiten in de VS, Engeland en Frankrijk heeft gebracht. Maar politieke ervaring van betekenis heeft hij niet. Hij heeft zich buiten zijn vakgebied nauwelijks gemengd in het politieke debat. Op zoek naar een kenmerkend beeld is hij in de Italiaanse pers, wegens zijn correcte kleding, al de professor met de pochet gedoopt.

    Lees ook: EU moet rekenen op een radicale omslag in Rome

    Zwaktebod

    Zonder iets af te doen aan de kwaliteiten van Conte als jurist hebben politieke commentatoren direct al vraagtekens gezet bij de kandidaat-premier. De benoeming van iemand die niet voortkomt uit een van de twee coalitiepartijen wordt gezien als een zwaktebod. Zowel Matteo Salvini van de Lega als Luigi Di Maio van de Vijfsterrenbeweging heeft erop gehamerd, ook na de verkiezingen, dat er een premier moest komen die gekozen is en gebonden is aan een partij. Door verschillende oorzaken heeft Italië sinds 2011 geen premier meer gehad die aan de macht is gekomen op basis van een verkiezingsoverwinning.

    Di Maio probeerde hier zondag een draai aan te geven door te zeggen: „Het programma is onze leider.” Hij had al eerder gezegd dat een nieuwe premier een „uitvoerder” zal zijn van de beleidsafspraken die Vijfsterrenbeweging en Lega hebben gemaakt.

    Dit leidt onvermijdelijk tot de vraag of Conte als premier wel voldoende „gravitas” zou hebben. Hij heeft overtuigend gesproken over de noodzaak wetten af te schaffen, bureaucratische procedures te vereenvoudigen, de corruptie te bestrijden en in het algemeen het contact tussen overheid en burger te verbeteren. Maar kan hij Italië ook op sleeptouw nemen in de radicale plannen die Vijfsterren en Lega hebben gemaakt? Heeft hij genoeg gezag in Brussel om ingrijpende verandering van de huidige begrotingsafspraken te bepleiten?

    Italianen eerst

    De verdere stijging maandag van de rente op de Italiaanse staatsschuld en slechte resultaten op de beurs van Milaan illustreren de onrust elders in Europa. In Frankrijk waarschuwde minister van Economie Bruno Le Maire zondag dat een nieuwe regering niet moet denken dat akkoorden uit het verleden niet voor haar gelden: „Als de nieuwe Italiaanse regering het risico zou nemen om de afspraken over de schuld, het tekort, maar ook de sanering van de banken, niet te respecteren, wordt de stabiliteit van heel de eurozone bedreigd.

    Salvini, die goed bevriend is met Marine Le Pen van het Front National, wees deze waarschuwing direct van de hand als een „onaanvaardbare” inmenging. Hij twitterde: „Ik heb geen stemmen en het vertrouwen gevraagd om door te gaan op de weg van de armoede, de onzekerheid en de immigratie: de Italianen eerst!”

    In het „Contract voor de regering van de vernieuwing” dat de twee partijen vrijdag hebben gesloten, maken zij duidelijk dat ze een einde willen maken aan het met Brussel afgesproken bezuinigingsbeleid, en groei willen bereiken door de overheidsuitgaven te verhogen en de belastingen te verlagen, ook al leidt dat tot stijging van het begrotingstekort. Afgelopen weekeinde hebben Vijfsterren en Lega samenvattingen van het akkoord voorgelegd aan hun aanhangers – waarbij elk vooral de punten uit het eigen partijprogramma benadrukte. In beide gevallen is er met overgrote meerderheid ja tegen gezegd.

    Hoewel nog niet alle ministersposten zijn ingevuld, wordt erop gespeculeerd dat zowel Salvini als Di Maio in een nieuwe regering minister zal worden. Salvini op Binnenlandse Zaken, om de door hem bepleite verharding van het migratiebeleid te kunnen uitvoeren. Di Maio op Arbeid, waar hij de invoering van een vorm van bijstand tot het minimumniveau van 780 euro voor werkzoekenden zou willen begeleiden.

    In een peiling zondag in La Repubblica zei 60 procent van de ondervraagden dat zij vinden dat er een kabinet van Vijfsterren en Lega moet komen.

    • Marc Leijendekker