Venezolaan is te druk met overleven om te gaan stemmen

Verkiezingen

De opkomst bij de presidentsverkiezingen, deze zondag in Venezuela, lijkt laag uit te vallen. Omdat burgers de stembusgang niet vertrouwen of omdat ze te druk zijn met het regelen van voedsel – bijvoorbeeld via de bloeiende ruilhandel.

Een fruitverkoper op de markt van Caracas heeft de stapels bankbiljetten van 50 en 100 bolívar opgestapeld in een krat. Door hyperinflatie is er een groot tekort aan contant geld in Venezuela, dat vandaag naar de stembus gaat. Foto Wil Riera/Bloomberg

Al vanaf zes uur ’s ochtends kan ze – net als 20 miljoen andere kiesgerechtigde Venezolanen deze zondag – naar de stembus. Maar Marlly Rico (39) gaat niet stemmen. Ze gelooft niet dat deze stembusgang eerlijk zal verlopen. Maar bovenal heeft ze andere zorgen: ze is druk met overleven.

In een park in de wijk Santa Rosa de Lima, in de hoofdstad Caracas, heeft ze rijst, zeep en tandpasta voor zich uitgestald. Producten die ze over heeft en wil ruilen voor andere spullen. „Ik heb geen geld momenteel om bonen, meel en shampoo te kopen. Ik hoop dat ik deze producten daarvoor kan ruilen”, zegt ze. Marlly werkt als schoonmaakster in een appartementencomplex voor rijke mensen. „Af en toe geven ze me een stuk vlees om mee naar huis te nemen voor mijn gezin, of krijg ik toiletpapier, dat ook zeer schaars is. Anders zou ik niet kunnen overleven”, zegt ze.

Lees ook dit achtergrondartikel over de stembusgang in Venezuela

In Venezuela worden vandaag presidentsverkiezingen gehouden. Ondanks chronische tekorten aan voedsel en medicijnen en een impopulariteitscijfer van 80 procent, lijkt president Nicolás Maduro (55) met zijn dictatoriale regeerstijl, daarbij opnieuw president te kunnen worden. Miljoenen wanhopige Venezolanen zijn het land al ontvlucht. De achterblijvers proberen in een berooid land met een lege maag en zonder contant geld, te overleven.

Ruilhandel via Instagram

Bij een hyperinflatie die tegen het eind van dit jaar kan oplopen tot boven de 100.000 procent, is ruilhandel massaal teruggekomen in het land. Naast informele markten om te ruilen, zijn er ook websites waar producten worden aangeboden. De Instagrampagina ‘trueque Caracas’, ofwel ‘ruilhandel Caracas’, heeft 10.000 volgers.

Voor Patricia Gomes is de pagina een uitkomst. Ze is dringend op zoek naar luiers die ze wil ruilen voor toiletpapier. „In de winkels met door de overheid gesubsidieerde producten kun je vaak maar één product vinden. Ik koop daar dan meer van en hoop dat product dan via de site te ruilen. Contact geld gebruik ik nauwelijks meer, het is er gewoonweg niet. Alles gaat digitaal, met pinpas of via ruilhandel”, zegt Gomes, die wekelijks wel naar producten zoekt via Instagram.

Uit pinautomaten kunnen de Venezolanen maximaal 10.000 bolivar per dag halen, tegen de huidige koers is dat nog niet eens een dollarcent waard. Een doos eieren kost tegenwoordig bijna 1,5 miljoen bolivar. Betaal je in cash dan is het goedkoper: 700.000 bolivar. Maar hoe kom je aan zoveel cash?”, roept Gomes uit.

In de sloppenwijken, waar nog steeds veel mensen wonen zonder bankrekening, die dus niet digitaal kunnen betalen via internetbankieren, floreert de ruilhandel. Zo betaalde inwoonster Joana Valentino , een moeder van drie kinderen uit de sloppenwijk Petare, laatst een ritje met de motortaxi met drie ons ham. „Ik hoop dat binnenkort ruilhandel ook in de bus kan want dat is nog steeds een groot probleem, daar kun je tot nu toe alleen met biljetten betalen”, zegt ze.

Nog tientallen jaren schade

Door teruglopende olieprijzen, politiek en economisch wanbeleid en grootschalige corruptie is het ooit zo rijke Venezuela, met de grootst aantoonbare oliereserves ter wereld sinds 2015 compleet aan de grond geraakt. „We importeren voor ruim 80 procent aan producten en materialen, er wordt nauwelijks meer zelf geproduceerd. Die importproducten moeten in dollars betaald worden, die komen nauwelijks meer binnen waardoor de inflatie torenhoog is”, zegt econoom Asdrúbral Oliveros.

„Sinds Maduro is de economie ingestort. Zelfs al wordt er vandaag een andere president gekozen het zal nog tientallen jaren duren voordat we weer op het vroegere, gezonde niveau zijn”, aldus Oliveros.

De Venezolanen kunnen tot zes uur vanavond (lokale tijd) stemmen en Maduro doet er alles aan om tot op het laatste moment nog kiezers te winnen. Nabij stemlokalen deelt de socialistische partij speciale ‘Vaderlandskaarten’ uit, waarmee de drager recht krijgt op goedkoop voedsel. Daarnaast moeten ambtenaren verplicht stemmen, anders dreigt straf.

„Als we niet stemmen kunnen we onze baan en voedselbonnen verliezen. Ik stem daarom op Falcón, dat is dan nog het beste van het slechtste”, zegt Paula Navas , inwoonster en ambtenaar van de sloppenwijk Petare.

‘Monster van de honger’

Dat de verkiezingen van vandaag verlichting gaan brengen gelooft niemand. Hoewel Maduro’s belangrijkste opponent, Henri Falcón, een oud-burgemeester onder Maduro’s voorganger Hugo Chavez beloofd heeft internationale humanitaire hulp toe te laten (iets dat Maduro weigert) en aan zal kloppen voor steun bij het IMF, als hij wint. „Maduro is kandidaat van de honger, ik ga het monster van de honger bestrijden”, riep Falcón, bij zijn laatste verkiezingscampagne afgelopen donderdag.

Maar veel Venezolanen geloven dat de uitslag allang vaststaat. De prominente oppositiepartijen, die op veel steun rekenen van de bevolking zijn uitgesloten van de verkiezingen. Hun leiders zitten in de cel of boycotten de stembusgang omdat zij niet geloven in eerlijke verkiezingen. „Ik ga niet stemmen, ik weet toch al dat dictator Maduro wint, hij zal de macht echt niet opgeven. Deze verkiezingen zijn nep, Falcón doet zich voor als opponent maar hij is ook een chavista”, zegt Alexandra Martínez die zojuist op de overdekte markt in de wijk Chacao een kilo tomaten heeft afgerekend voor anderhalf miljoen bolivar, wat bijna gelijk staat aan een minimum maandsalaris in Venezuela.

Op de markt liggen trossen bananen, tomaten, papaja’s en mango’s kleurrijk uitgestald maar klandizie is er nauwelijks. Marktkoopman Xavier Soares wacht tot zijn klant via de app van Banco Banesco op zijn mobiele telefoon de transactie heeft overgemaakt. „Mensen hebben geen cash meer, ze betalen met pinpas of zoals deze klant direct via de bank-app, terwijl ze naast me staan”, zegt Soares. Mensen die wel in contanten betalen, krijgen bij hem een flinke korting. „Wij als winkeliers kunnen ook nauwelijks meer aan cash komen, dus je doet mij een genoegen met biljetten.”

Even later telt een klant een miljoen bolivar neer in enorme geldpakketten om fruit af te rekenen. „Het is net een filmscene uit een drugsfilm waarbij een cocaïnedeal wordt geregeld”, lacht Soares. „Maar eigenlijk is het diep triest, ons geld is niets meer waard.”

Lege straten door exodus

Naar schatting zijn 2 miljoen Venezolanen sinds eind 2015 de crisis escaleerde, gevlucht – voornamelijk naar Colombia en Brazilië of met bootjes richting de koninkrijkslanden Aruba en Curaçao. Deze exodus is duidelijk te merken in hoofdstad Caracas, waar de straten leger zijn en veel winkels sluiten.

Lees ook deze reportage over de bootvluchtelingen richting de Antillen

De crisis treft ook José Tomás Godoy, die samen met zijn moeder een ondergrondse parkeergarage runt onder een winkelcentrum. Van de 1.200 parkeerplaatsen die tot vorig jaar dagelijks bezet waren, zijn dat er nu nog maar 300. „Cash geld is er niet, we huren een betaalmachine van een bedrijf, zij eisen 5 procent per betaling met pinpas. Papier wordt steeds duurder, binnenkort zullen we oude bonnetjes gaan hergebruiken”, zegt hij.

Door de crisis is het ook te duur om instapkaartjes voor de metro te drukken waardoor de overheid besloten heeft de metro maar volledig gratis te maken voor de passagiers. Een meevaller voor de noodlijdende Venezolanen. „Voor mij blijft het toch een sociale regering. Ik krijg mijn pensioen en voedselpakket en kan nu ook gratis met de metro”, zegt Antonio Campos (85) die steunend op een stok de bomvolle metro in stapt . „Maduro heeft geen schuld aan deze crisis, de sancties die het buitenland ons oplegt, treffen vooral ons, de gewone Venezolaan. Het is niet de schuld van de regering”, meent de oude man die na jarenlange trouw aan voorganger Chávez, vandaag opnieuw op Maduro stemt.

    • Nina Jurna