In Sarajevo is ‘sultan’ Erdogan wel welkom op verkiezingscampagne

President Erdogan is niet welkom om campagne te voeren in Duitsland en Nederland. Dus week hij zondag ruim een maand voor de presidentsverkiezingen uit naar Bosnië, waar hij werd toegejuicht door uit heel Europa toegestroomde Turkse kiezers.

Foto: Presidential Press Service via AP

Enkele bejaarde vrouwen met hoofddoekjes laten nog even hun bidkralen door hun hand gaan voor ze hun Turkse vlaggen oppakken. Wanneer het ritme van de drums versnelt en de Turkse president Erdogan het podium bestijgt, veren ze samen met duizenden mannen en vrouwen recht op de houten banken van de Zetra-hal in Sarajevo. „Re-cep Tay-yib Er-do-gan!” Het opzwepende staccato rolt door de zaal vol Europese Turken. Zij kwamen met bussen en auto’s naar de Bosnische hoofdstad om hun leider te zien in de aanloop naar de Turkse verkiezingen van 24 juni.

„Zijn jullie bereid de hele wereld de kracht van de Europese Turken te tonen?”, vroeg Erdogan aan zijn toeschouwers. „Geef een antwoord uit Duitsland, België, Oostenrijk en Nederland, dat overal in Europa gehoord wordt!”

Europese diaspora

De Europese diaspora is goed voor 5 procent van de stemgerechtigden bij de vervroegde Turkse parlements- en presidentsverkiezingen. Die moeten het begin inluiden van een nieuw politiek systeem, dat vorig jaar per referendum goedgekeurd werd en de macht concentreert in handen van de president.

In Duitsland wonen ongeveer anderhalf miljoen Turkse kiezers, in de rest van Europa samen meer dan een miljoen. In Nederland, waar zo’n half miljoen stemgerechtigde Turken wonen, kan Erdogan rekenen op de steun van rond de 70 procent van zij die gaan stemmen (bij het referendum vorig jaar bijna de helft). Erdogan vroeg deze zondag hun hulp om het Turkse lot bepalen „voor de volgende eeuw”.

De bijeenkomst in Sarajevo kwam er nadat Nederlandse, Duitse en Oostenrijkse regeringen verklaarden dat Turkse campagnebijeenkomsten op hun grondgebied onwenselijk waren. Dus week Erdogan uit naar Sarajevo: een iconische stad met een grote moslimbevolking in de achtertuin van de EU. West-Europese staten die zichzelf als democratisch zien, zei Erdogan, „hebben de test niet doorstaan”. Maar Bosnië-Herzegovina, dat hem wel welkom heette, „heeft getoond dat het een democratische staat is”.

Erdogan deelde het podium met zijn vriend Bakir Izetbegovic, lid van het Bosnische drie-presidentschap en leider van de SDA, een partij populair onder conservatieve Bosnische moslims (Bosniakken). In het etnisch verdeelde Bosnië genieten etnische Kroaten en Serviërs de steun van buurlanden Servië en Kroatië. Dus zoekt ook de SDA buitenlandse bondgenoten om mee te pronken.

Nog altijd buitenstaander

De Europese Turken voelen zich hier welkom, zeggen ze in de Zetra-hal. Dat is in Oostenrijk vaak niet zo, zegt machinemonteur Yasar Altundal (40) deze zondag in Sarajevo. „Ik ben daar geboren en woon er veertig jaar, maar voel me nog steeds buitenstaander. Aanvankelijk was ik niet voor Erdogan, maar toen zeiden mijn buren tegen me: ‘jij bent vast ook Erdogan-aanhanger’. Toen dacht ik: ‘als zij toch al zo denken, kan ik het even goed worden’. Lid zijn van een minderheid in Europa is eng. Daarom zijn we blij dat Erdogan voor ons opkomt. Hij is een bevrijder.”

De Nederlandse rechtenstudente Hacer Baykal (20) is met enkele vriendinnen uit Amsterdam gekomen. Volgens Baykal heerst in Nederland „een selectieve vrijheid van meningsuiting”. Naar aanleiding van een foto op een pro-Erdogan-demonstratie „zei mijn werkgever niet te willen dat ik mijn mening zo duidelijk uit”. De naam van de werkgever vermeldt ze liever niet. Gevraagd naar de manier waarop Erdogan in Turkije de media knevelt, zegt ze: „Ik ben kritisch, maar steun hem wel omdat hij veel betekent voor Turkije.” Verschillende toeschouwers klampen deze zondag journalisten aan met de vraag waarom de westerse pers „niet de waarheid schrijft over Erdogan”.

Tussen de Turken zwaaiden ook de Bosniakken in de hal mee met hun eigen wimpels. „Erdogan is een groot leider die vecht voor de rechten van moslims”, zei Haris Skando (38) uit het stadje Blagaja voor de bijeenkomst. Skando richtte een Facebook-groep op waar Bosnische Erdogan-fans ‘onze Sultan’ welkom heten. Turkije, zegt Skando, hielp na de Balkanoorlog tussen 1992 en 1995 met de Bosnische wederopbouw en investeert fors in ngo’s, scholen en moskeeën.

Foto: Roeland Termote
Foto: Roeland Termote
Foto: Roeland Termote
Foto’s: Roeland Termote

Luide minderheid

Volgens Esref Kenan Rasidagic, Turkije-expert aan de universiteit van Sarajevo, moeten we de Bosnische steun voor Erdogan niet overdrijven. De Turkse regering vergroot het belang van haar aanwezigheid op de Balkan uit voor binnenlandse propaganda, zegt hij. „Turkse correspondenten filmen bij elke gelegenheid studenten die in Sarajevo rondrijden in een auto met Turkse vlaggen. Dan lijkt het alsof heel Bosnië achter Erdogan staat, terwijl zijn echte fans slechts een luide minderheid vormen.”

Zij laten zich vooral leiden door symbolische retoriek vol verwijzingen naar de tijd dat de Ottomanen het voor het zeggen hadden op de Balkan. Andere Bosniakken ergeren zich aan buitenlandse politici die campagne komen voeren in hun land, zegt hij. „En de Turkse economische rol in Bosnië is klein in vergelijking met die van de EU.” In 2016 was Turkije slechts de negende buitenlandse investeerder in Bosnië – na Nederland.

Ottomaanse grandeur

Maar in zijn pr is Ankara Brussel de baas. Moskeeën gerestaureerd met Turks geld stralen Ottomaanse grandeur uit, met grotere afmetingen en langere minaretten dan de originele exemplaren. Zondag ondertekenden Izetbegovic en Erdogan een intentieverklaring om een snelweg te bouwen tussen Sarajevo en de Servische hoofdstad Belgrado – met Turkse steun. „Maar kijk waarheen onze jonge mensen emigreren”, zegt Rasidagic. „Bosniakken willen naar de EU, niet naar Turkije.”

De Europese ambities van de Bosniakken worden echter gedwarsboomd door het versteende politieke bestel, verankerd in de grondwet door de Dayton-vredesakkoorden die de oorlog in Bosnië beëindigden. Het Westen kijkt toe hoe Bosnië vastloopt en etnische polarisatie hoogtij viert, zegt Rasidagic. „Als dit nog tientallen jaren doorgaat, gaan meer mensen uitkijken in de richting van Sultan Erdogan.”

    • Roeland Termote