Gaza: 60 doden en 2.700 gewonden voor een heel klein beetje lucht

Analyse

Er vloeide afgelopen week veel bloed in Gaza, de beelden gingen de hele wereld over. Voor Israël was het een kleine pr-ramp en volgens het Israëlische leger heeft Hamas de propaganda-oorlog gewonnen. Substantieel is er echter weinig veranderd in de regio.

Palestijnen demonstreerden afgelopen dinsdag bij de Israëlische grens, tijdens de Nakba, ofwel de catastrofe, waarbij Palestijnen in 1948 hun land moesten ontvluchten. Een dag eerder vielen er tijdens protesten 60 doden en meer dan duizend gewonden aan Palestijnse zijde. Foto Mohammed Abed / AFP

Bij de Grote Mars van de Terugkeer vielen maandag aan de grens tussen Israël en de Gazastrook 60 doden en zo’n 2.700 gewonden. Iedereen wist voorafgaand aan de protesten dat er doden gingen vallen. Israël wist het. Hamas wist het. De Palestijnse jongeren die op de ijzeren omheining afrenden, wisten het. Toch besloot iedereen mee te doen aan het dodelijke spel. Wat was de inzet? En wie heeft er nu gewonnen?

De tienduizenden demonstranten hadden weinig te winnen, maar ook weinig te verliezen. De bevolking leeft al elf jaar onder de blokkade die Israël oplegde sinds Hamas in 2007 aan de macht kwam in de Gazastrook. De situatie wordt steeds nijpender. Weinigen geloofden dat ze echt het hek konden doorbreken dat hen van Israël scheidt, maar ze konden met de demonstraties wel hun frustratie uiten en de weggezakte aandacht van de rest van de wereld voor hun situatie doen opleven.

Hamas op de Gandhi-toer

De demonstraties, initiatief van een paar lokale activisten, werden na enige aarzeling omarmd door Hamas. De strategie was voor de leidende partij in Gaza even wennen: in plaats van de gebruikelijke spierballentaal hadden Hamas-leiders het ineens over Mahatma Gandhi en Nelson Mandela.

Na een paar vernietigende oorlogen weet Hamas dat het militair weinig kan uitrichten tegen het Israëlische leger. Met afbrokkelende steun van broodheer Qatar, die de afgelopen jaren zeker een miljard dollar in de schatkist pompte maar door een boycot van andere Golfstaten zelf in zwaar weer verkeert, heeft het de Gazanen materieel niets te bieden. Door mensenmassa’s op de been te brengen en daarmee concessies af te dwingen, wilde Hamas laten zien dat het nog steeds relevant is. Jegens Israël, maar vooral ook jegens de rivaliserende Fatah-beweging en de eigen bevolking.

Volgens Israël had het geen andere keuze dan hard op te treden. „We doen alles om onze grens te verdedigen”, herhaalde de Israëlische premier Benjamin Netanyahu na het bloedbad van maandag. Het leger zegt het land te verdedigen tegen Hamas-terroristen, maar slaagde nauwelijks in de poging twijfel te zaaien over de ‘ongewapendheid’ van verreweg de meeste demonstranten.

Dreiging niet denkbeeldig

Toch is de dreiging niet geheel denkbeeldig. Hoewel Israël sinds het zich in 2005 eenzijdig terugtrok uit Gaza de afscheiding een „grens” noemt en de Gazanen „buitenlanders”, is in werkelijkheid geen sprake van een echte grens tussen twee soevereine staten. Israël controleert de Gazastrook van de territoriale wateren tot het geboorteregister en wordt dus volgens het internationaal recht nog steeds beschouwd als bezettende macht. Mochten alle 2 miljoen Gazanen op een dag besluiten collectief de grens te doorbreken, heeft Israël nooit genoeg troepen om dit te voorkomen. Dus moesten ze koste wat het kost worden afgeschrikt.

Lees ook dit commentaar: Duurzame vrede raakt steeds verder buiten bereik

Na afloop verklaarde het Israëlische leger dat Hamas de propaganda-oorlog had gewonnen. Los van het cynisme van die uitspraak - alsof dode mensen er buiten propaganda-doeleinden aan beide kanten niet toe doen - was het pijnlijke contrast van de bloedige beelden uit Gaza met de feestelijke opening op dezelfde maandag van de Amerikaanse ambassade in Jeruzalem voor Israël inderdaad een kleine pr-ramp.

In die zin ‘won’ Hamas: de dagen erna gingen de beelden van dode kinderen en huilende moeders de wereld over, het regende internationale veroordelingen en oproepen tot onafhankelijk onderzoek. Binnen Israël legde het bloedbad (nogmaals) de diepe kloof bloot tussen verschillende groepen – terwijl sommige Israëliërs het legeroptreden vergeleken met politiegeweld in het Zuid-Afrika van de Apartheid, legden anderen de schuld volledig bij Hamas. Toch was de diplomatieke schade beperkt, op de luidruchtige, verbale onenigheid tussen de Turkse president Erdogan en de Israëlische premier Netanyahu na. De VS bleven zoals te verwachten aan de kant van Israël staan, weinig Europese lidstaten spraken zich onomwonden uit en Arabische spoedbijeenkomsten leidden slechts tot obligate oproepen.

Zodra er geen bussen meer gingen, dook het aantal demonstranten naar beneden, al nuttigde Hamas-leider Ismael Haniye afgelopen vrijdag voor de vorm nog wel zijn ramadan-maaltijd aan de grens. Daarmee heeft Hamas laten zien dat het inderdaad nog steeds mensenmassa’s kan beheersen. Toch is die opzet maar deels geslaagd. Dat de Hamas-beweging naar eigen zeggen 50 leden verloor, werd door Israël dankbaar aangegrepen als bewijs dat de demonstraties een dekmantel waren voor terroristen. „Lid” zegt in dit verband echter niet zo veel – dat kan variëren van sympathisant tot lid van de gewapende tak. Als het aantal klopt, is het hoge percentage Hamasleden wel een indicatie dat Hamas toch moeite heeft buiten de eigen aanhang een brede volksbeweging te enthousiasmeren.

Grensovergang met Egypte open

Er is nog een belangrijke speler: Egypte. Het buurland bracht eind vorig jaar een wankele verzoening tot stand tussen Hamas en de Fatah-partij van president Mahmoud Abbas, die de Palestijnse Autoriteit op de Westelijke Jordaanoever leidt. Die verzoeningspoging wordt intussen algemeen doodverklaard. Egypte heeft nu een uitzonderlijke stap gezet door de grensovergang met Rafah voor de hele maand ramadan open te stellen. Zo’n langdurige opening is voor het eerst in jaren. Er wachten tienduizenden mensen op een kans Gaza uit te komen.

Met dit gebaar verlicht Egypte de druk op de bevolking en daarmee op Hamas, terwijl het eerder de Palestijnse Autoriteit juist hielp die druk te verhogen. Dit wijst erop dat er met Egyptische bemiddeling een overeenkomst tussen Hamas en Israël is bereikt, zoals Israëlische media eerder deze week stelden en Hamas in alle toonaarden ontkende. Abbas’ Fatah-partij lijkt daarbij definitief op een zijspoor gezet. Met de aankondiging dat de protesten doorgaan, houdt Hamas de deur intussen op een kier om de massa’s terug naar het grenshek te brengen en het scenario te herhalen.

Heel veel doden en een heel klein beetje lucht. Dat is het resultaat van deze gewelddadige week voor de Gazanen. De hele wereld kijkt weer even naar Gaza, er wordt opnieuw gesproken over hulpplannen en er is sprake van dat enkele honderden arbeiders Israël weer in mogen. Maar substantieel verandert er niets. De paar gevallen die erdoor mogen, vallen in het niets bij de overige twee miljoen. Talloze Gazanen zitten diep in de schulden. Zaterdag werd alweer de eerste publieke zelfmoordpoging na de protesten gemeld. Daarmee zijn de demonstraties geëindigd in gelijkspel voor Hamas en Israël, de bevolking moet het doen met de troostprijs.

    • Jannie Schipper