Cannes dweept met bijna perfecte winnaar ‘Shoplifters’

Filmfestival Cannes Cannes beleefde dit jaar een sterke editie waarin engagement de boventoon voerde. Shoplifters, BlackKklansman, Capharnaüm en Cold War pakten de belangrijkste prijzen. De 26-jarige Vlaming Lukas Dhont verrukte met zijn sensitieve, subtiel gedoseerde debuut Girl.

De Japanse meester Hirokazu Kore-Eda won zaterdag op de sterke 71ste editie van het filmfestival van Cannes de Gouden Palm met Shoplifters, een zachtaardig portret van een nepfamilie van scharrelcriminelen die niet door bloed, maar door warmte én opportunisme bijeen wordt gehouden. Een bijna perfecte film waarmee heel Cannes dweepte.

Ook populair was BlackKklansman, de winnaar van de Grand Prix, de tweede prijs van Cannes. De film van de Amerikaan Spike Lee is een geestig pamflet over de infiltratie van zwarte politieagent Ron Stallworth in de Ku Klux Klan anno 1979. „This is the year of living dangerously”, zei Lee vanaf het podium. Na afloop liet hij zich niet verleiden tot een nieuwe tirade tegen ‘motherfucker’ Donald Trump.

Beste regie won de Pool Pawel Pawlikowski, wiens muzikale, overrijpe zwartwit-romance Cold War over componist Viktor en zangeres Zula van een stalinistische folkloregroep geen beeld te veel bevat. Hun smachten van 1949 tot in de Parijse jazzkelders anno 1960 lijdt onder compromissen, grenzen en ontheemding. Of houdt dat hun droeve liefde juist fris?

In Cannes voerde engagement dit jaar de boventoon, en daar paste de speciale Palm voor de 87-jarige Franse hemelbestormer Jean-Luc Godard wel bij. Volgens juryvoorzitter Cate Blanchett was over diens beeldcollage Le livre d’image het meest gekibbeld. Ze prees zijn streven cinema „continu te definiëren en herdefiniëren”.

De Juryprijs, de derde prijs van Cannes, ging naar de Libanese regisseur Nadine Labaki met Capharnaüm, een licht manipulatief portret van het 12-jarige jochie Zain die wegloopt als zijn straatarme ouders zijn 11-jarige zusje Sahar uithuwelijken aan een pedofiele slijmbal. Zain vindt een warme invalmoeder, maar eindigt met de zorg voor haar baby.

Alba Rohrwacher, voor velen een kandidaat voor een Gouden Palm, deelde de prijs voor beste scenario voor haar ongrijpbare Lazzaro Felice, over een gedoemde engel in een tijdloze wereld, met de Iraanse dissident Jafar Panahi (Three Faces), die zijn land niet uit mag.

#MeToo

In deze jaargang van Cannes galmde #MeToo sterk na. Als levend verwijt dat Cannes in zijn 71 jaar slechts 82 films met een vrouwelijk regisseur wist te selecteren, schreed juryvoorzitter Cate Blanchett vorige week zaterdag met 82 vrouwen over de rode loper. Ook dit jaar waren slechts drie van de 21 films van vrouwelijke filmmakers, waarvan er dus twee in de prijzen vielen. De Italiaanse filmmaker Asia Argento betrad zaterdag het podium van zaal Lumière om het publiek eraan te herinneren dat ze hier als 21-jarige actrice in 1997 was verkracht door filmproducent Harvey Weinstein: Cannes was diens favoriete jachtgrond. Argento vermoedde nog veel meer Weinsteins in de zaal. „U weet wie u bent, wij weten dat. En u komt er niet meer mee weg.”

De ontdekking van dit 71ste festival is de pas 26-jarige Vlaming Lukas Dhont, die Cannes verrukte met zijn sensitieve, subtiel gedoseerde debuut Girl, over de 15-jarige transgender Lara die vrouw én ballerina wil worden, en wel nu. Girl draaide in de tweede competitie, Un Certain Regard, en sprokkelde prijzen bijeen: de Camera D’Or voor beste debuut, de Queer Palm voor beste films met een LGBT-thema, een Fipresci (pers)prijs, een prijs voor debuterend acteur Victor Polster. Als Lara voert hij een stille oorlog met zijn eigen lichaam. Zijn berustende glimlach maskeert enorme vastberadenheid.

Beste actrice werd de Kazachse Samal Yeslyamova, die in Ayka een Kirgizische illegaal speelt in winters Moskou, een barse metropool die niet om tranen geeft. De taaie Ayka, zojuist bevallen, ploegt en ploetert verzwakt door de grijze sneeuw om woekeraars terug te betalen.

De keus voor best acteur lag voor de hand: Marcello Fonte, die in Matteo Garrone’s Dogman de iele hondentrimmer en cokedealer Marcello speelt. Deze iele Buster Keaton wordt verscheurd door zijn angstige loyaliteit aan bullebak Simone en zijn verlangen om goed en geliefd te zijn: een grimmig sprookje uit de Napolitaanse onderwereld die we al kennen uit Garrone’s Gomorrah. De hondencast van Dogman kreeg de Palm voor beste hond.

Gaspar Noé

De uitslag volgde in grote lijnen de consensus van de filmpers, al was er ook dit jaar weer een torenhoge persfavoriet die de jury straal negeerde: het broeierige moordmysterie Burning van de Koreaan Lee Chan-dong, naar een kort verhaal van Haruki Murakami.

In Cannes werden alleen buiten de hoofdcompetitie de filmgrenzen verlegd, in de bijcompetities Un Certain Regard, Quizaine des Réalisateurs en Semaine de la Critique. De film Climax van de Franse extremist Gaspar Noé won dit jaar de ‘Quizaine’: een in twee weken opgenomen shockfilm over streetdancers die anno 1996 op een feest in een verlaten school sangria met lsd krijgen geserveerd. Volgt een Dionysische orgie van geweld, hysterie en seks; bij de première ging dat feest na afloop gewoon door op het podium.

Border van de Iraanse Deen Ali Abbasi won Un Certain Regard: een sociaalrealistisch cultsprookje over twee outcasts die emoties ruiken. De Grand Prix van de Semain de la Critique ging naar Diamantino, een surrealistische campfilm over een Portugese voetballer – denk Ronaldo – die een beslissende penalty mist op het Wereldkampioenschap.