Fonteinen zijn ‘nieuwe bakens’ in elf Friese steden

Friesland Culturele Hoofdstad

In tien van de elf Friese steden traden vrijdag nieuwe fonteinen in werking op ‘Kletterdei’. De makers zijn internationale kunstenaars die met een frisse blik naar Friesland kijken. „Dit is nieuw cultureel erfgoed.”

Kunstenaar Johan Creten op zijn nieuwe fontein De Vleermuis, die vrijdag werd onthuld in Bolsward Foto Jacob van Essen

Zijn grote bronzen vleermuis moet veel worden aangeraakt. De Belgische kunstenaar Johan Creten – tijgerprint pak, rode schoenen en op zijn revers een speld van een vleermuis – wrijft over zijn massieve beeld. Het staat op het plein voor de Broerekerk in Bolsward. „Hoe meer je het aanraakt, hoe mooier het wordt”, zegt hij desgevraagd. „Want dan wordt een goudkleur zichtbaar.” Nog voordat de vleermuiskop water zal spuwen, klauteren kinderen met vleermuismaskers er vrijdag al op. Creten schudt handen, wordt omhelsd en gaat met Bolswarders op de foto.

De vleermuis is een van de elf fonteinen van het kunstproject 11fountains, dat deel uitmaakt van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018. Vrijdag werden er tien – De IJsfontein van Birthe Leemeijer in Dokkum is pas dit najaar gereed – tijdens een feestelijke opening achter elkaar in werking gezet. De kunstenaars hielden voorafgaand een toespraak. In alle Friese elf steden was deze ‘Kletterdei’ via een groot scherm te volgen.

Lees meer over de ophef rond de 11 beelden: Waarom zijn de Friese fonteinen niet door een Fries ontworpen?

Vanaf nu spuwen twee heraldische leeuwen (De Woeste Leeuwen van Cornelia Parker in Workum), een carnavaleske kabeljauwkop (De Vis van Mark Dion in Stavoren) een walvis (van Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla in de haven van Harlingen) en twee vogelbekjes op een levensboom (Flora en Fauna van Shen Yuan in Hindeloopen) water. De twee metershoge witte kinderkopjes (Love) in Leeuwarden van de Spaanse kunstenaar Jaume Plensa worden door mist omhuld. Water stroomt of druppelt al of niet in een nevel ook uit grote kleurige bloemen (Onsterfelijke Bloemen, Rikka van Shinji Ohmaki in IJlst), een goudkleurige Oortwolk, (van Jean-Michel Othoniel in Franeker), een hoorn des overvloeds, vastgehouden door een man op een ronddraaiende gouden bal (De Fontein van Fortuna, van Stephan Balkenhol in Sneek) en uit een stapel kratten waarop een man staat. Op zijn schouders staat een meisje dat een kievit vasthoudt (Kievit van Lucy en Jorge Orta in Sloten).

De 11fountains moeten kunstliefhebbers en toeristen naar Friesland trekken voor het maken van een culturele Elfstedentocht. Minister Van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (D66) zei vrijdag in Bolsward dat de fonteinen „nieuwe bakens in een veranderende leefomgeving” zijn. Ze verwacht dat de „elf gezichtsbepalende kunstwerken een uitstraling tot over de landsgrenzen” zullen krijgen.

Het project werd vijf jaar geleden bedacht door kunstcritica Anna Tilroe. Zij trok internationale topkunstenaars aan, juist omdat zij met een frisse blik naar Friesland kijken. Ze lieten zich inspireren door de historie en het karakter van de steden. Bewoners in fonteincommissies waren betrokken bij het nieuwe waterkunstwerk, ook om draagvlak onder de bevolking te creëren. Meestal liep dat goed, maar in sommige steden ontstond discussie over de locatie, zoals in Sneek, Workum en Bolsward of over het ontwerp zelf.

Zo was er in Dokkum in het begin weerstand tegen een ijsfontein. Een ijsschots met 52 moeraseiken op de Markt zou ten koste gaan van parkeerplekken. Nu komen er minder bomen en blijven er enkele parkeerplekken over. Dat is overigens niet de reden dat de Dokkumer fontein niet op tijd klaar is. Omdat hij niet spuit, maar werkende ijslagen moet vormen in de buitenlucht door zonne-energie (hoe meer zon, hoe meer ijs), is dit technisch pionieren, aldus de organisatie.

Het verdwijnen van parkeerplaatsen speelde ook een rol bij weerzin tegen de Vleermuis in Bolsward. Vrijdag hingen er bij de slagerij aan het plein vlaggen halfstok. Ook bewoonster Rieky Hofstetter was in eerste instantie niet blij met het kunstwerk voor haar deur. „Ik kijk er pal op uit en was bang dat het enorm groot zou worden. Maar toen het beeld werd geplaatst dacht ik: jeetje, dat valt best mee.” Vrijdag kwam ze Creten feliciteren.

Tilroe blikt enthousiast terug. „De fonteinen zijn prachtig geworden. Ik zag vandaag alleen maar opgetogen bewoners en kunstenaars. Het is uniek dat de elf Friese steden nu ook door kunstwerken met elkaar verbonden zijn. Dit is nieuw cultureel erfgoed.” Het project kost 5,6 miljoen euro, waarvan LF2018 4,5 miljoen bijdraagt. De rest van het geld moet komen van sponsoren. Het onderhoud van de kunstwerken komt voor rekening van de gemeenten.

    • Karin de Mik