Dag ‘slechtnieuwskliniek’ op Zuid

Verhuizing Daniel den Hoed

In ‘de Daniel’ aan de Groene Hilledijk werd het leven intensief beleefd. Het bekende kankerziekenhuis is nu verhuisd naar Noord.

De kliniek aan de Groene Hilledijk medio 1963 in aanbouw (foto links). Rechts naamgever Daniel den Hoed in zijn exclusieve Amerikaanse Auburn rond 1939. Foto’s Stichting Daniel den Hoed en Collectie Willem den Hoed

Op een foto staat een man met zonnebril onder de poort van Auschwitz. Hij houdt een vel papier met geprinte letters voor zich uit. „Met dank aan Dr. P.J. de Raaf, oncoloog, Daniel den Hoed”, staat erop. Hij was een kankerpatiënt die na zijn behandeling alsnog de plek kon bezoeken waar zijn familie in de oorlog is omgekomen, vertellen artsen van de Daniel den Hoedkliniek.

Die foto stond tot deze week als herinnering op een plank onderin ‘de Daniel’. In dezelfde gang, in kamer 61 en 63, heeft Stefan Sleijfer als arts vroeger ook veel slechtnieuwsgesprekken moeten voeren, vertelt hij. „Het leven wordt hier heel intensief beleefd”, zegt Sleijfer, afdelingshoofd interne oncologie. „Als de muren hier konden spreken...”

Speciaal konvooi

Die muren van de Daniel aan de Groene Hilledijk in Rotterdam-Zuid worden in de toekomst gesloopt. De bekende kliniek uit 1914 is vrijdag verhuisd naar het nieuwe Erasmus MC in Noord. Met een speciaal konvooi zijn de bijna 100 opgenomen patiënten in bed overgebracht.

De kliniek gaat op in het nieuwe ziekenhuis (kosten 1,1 miljard euro) met 500.000 vierkante meter vloeroppervlak en ruim 850 bedden. Het nieuwe ziekenhuis heeft eenpersoonskamers, twee grote daktuinen en ziekenhuismaaltijden à la carte.

„Er komt wat emotie bij kijken”, zegt Sleijfer, zowel bij patiënten als het personeel. Mensen waren gehecht aan de compacte kliniek op Zuid, volgens hem. „Als je hoort dat je kanker hebt, is dat erg onoverzichtelijk. Als je hier binnenkomt, heb je binnen een straal van veertig meter alles voor een poliklinische behandeling: balies, spreekkamers, prikkamers, een daglab, korte chemotherapie, de röntgenafdeling.”

Tienduizenden patiënten per jaar heeft de Daniel de afgelopen decennia op controle gehad, volgens Sleijfer. Op het terrein van bijvoorbeeld zaadbal- of slokdarmkanker, hersentumoren en bloedkanker is in Rotterdam pionierswerk verricht, zegt hij. „Dat is allemaal in het Erasmus MC uitgezocht of gefinetuned.”

Selfmade kankertherapeut

De voorloper van de Daniel was het Rotterdams Radio-Therapeutisch Instituut aan de Bergweg. Daniel den Hoed (1899-1950), een ‘self made’ kankertherapeut, trad er in 1940 aan als geneesheer-directeur, enkele weken na het bombardement. Zijn grote droom was een wetenschappelijk instituut voor onderzoek en behandeling van kanker.

Den Hoed was energiek, aimabel en visionair, volgens het gedenkboek Zoo zende dan dit instituut zijn stralen uit (1914) van Peter Verhoef. Hij was een meester in de behandeling van hoofd- en halstumoren en reed een exclusieve Amerikaanse Auburn. Op 50-jarige leeftijd overleed Den Hoed na een hartinfarct. Zijn vrouw Sytske nam daarna mede de leiding over. Eind jaren vijftig werd de kliniek omgedoopt en vernoemd naar haar overleden man.

‘t Smulbuffet

Ruimtegebrek was een doorlopend probleem voor de kliniek. In de tuin van het naastgelegen Eudokia-ziekhuis werd in de jaren vijftig een houten barak gebouwd met een echte bestralingskamer. Later kwam er een vrijgekomen driekamerwoning bij boven cafetaria ’t Smulbuffet aan de Bergweg plus een pand aan de overzijde met drie etages.

Den Hoed zelf had in 1946 al eens de wens uitgesproken van „een klein eigen ziekenhuis, dat voor bepaalde diensten op economisch gebied (voeding, huishouding) aanleunt tegen een grootere aanstelling”. De nieuwbouw aan de Groene Hilledijk kwam er uiteindelijk in 1965, de fusie met het Academisch Ziekenhuis Rotterdam in 1993.

Het complex op Zuid was een voorbeeld van het naoorlogs functionalisme, met een grote polikliniek geïnspireerd op het Anderson-kankerziekenhuis in Houston, Texas. Voor acute patiënten was er een tunnel naar het naastgelegen Zuiderziekenhuis. Op beide locaties moeten woningen komen te staan. „Rotterdam-Zuid is het Brooklyn van Rotterdam”, zeggen de ontwikkelaars van de wijk ‘Zuiderhof’.

Kerstvieringen

Het personeel kreeg vroeger altijd kaasreepjes geserveerd – zelfs tijdens de koffie- en theepauze, herinnert oud-chirurg Anno van der Tol zich in het gedenkboek. Bij kerstvieringen zong een koor onderaan het trappenhuis waarin alle medewerkers zich verzamelden. „Het ziekenhuis is geen sombere burcht waar patiënten zich achter dikke muren hebben teruggetrokken, maar een vertrouwwekkend complex, gericht op genezing”, zo omschreef architectuurhistoricus Evelien van Es het.

De verhuizing was alleen al noodzakelijk omdat het pand sterk verouderd was, zegt Sleijfer. „Een kamer voor vier patiënten is niet meer van deze tijd. En de airco is slecht, waardoor het in de zomer hartstikke heet werd.” Ook de stafleden zaten op elkaar gepropt in kamertjes waar vroeger verpleegsters overnachten. In de verouderde, betegelde toiletten hing de geur van urine.

Op de nieuwe locatie binnen het Erasmus MC zijn verder ‘alle dokters onder één dak’. Sleijfer: „Dat is nodig om een positie aan de top te houden, zeker als het gaat om complexe ziektebeelden. Denk ook aan patiënten die zwanger zijn en kanker hebben, dat is natuurlijk een drama. Daar heb je ook gynaecologen, neonatologen en verloskundigen bij nodig. Dat zijn allemaal beroepsgroepen die we in de Daniël niet bij elkaar hadden.”

Voor het groeiende aantal patiënten was een nieuwe locatie ook noodzakelijk, zegt Sleijfer. „Kanker komt voor bij één op de drie vrouwen en één op de twee mannen. Per jaar gaan er 45.000 mensen in Nederland aan dood, dat is een hele Kuip vol. En elk jaar worden er 110.000 mensen gediagnosticeerd als kankerpatiënt. Dat aantal stijgt, omdat we steeds ouder worden.”

    • Eppo König