Opnieuw gezocht: burgemeester van Amsterdam

Sollicitatieprocedure

Amsterdam stelt de vacature voor burgemeester weer open. Gezocht wordt naar een „bredere selectie van geschikte kandidaten”.

Jozias van Aartsen bij zijn afscheid als burgemeester van Den Haag. Foto Remko de Waal/ANP

De zoektocht naar een Amsterdamse burgemeester heeft vrijdag een opmerkelijke wending genomen. De gemeente stelt de vacature voor de baan van burgemeester opnieuw open. Er zouden te weinig geschikte sollicitanten zijn. Dat heeft commissaris van de koning van Noord-Holland Johan Remkes vrijdagavond laten weten.

Remkes schrijft in een brief dat hij in overleg met de vertrouwenscommissie een „bredere selectie van geschikte kandidaten” wil. Nieuwe gegadigden krijgen tot en met 2 juni de tijd een brief te sturen. Tot nu hebben 29 kandidaten voor het burgemeesterschap gesolliciteerd, van wie vier met ervaring in het openbaar bestuur.

„Dit is heel bijzonder”, zegt oud-hoogleraar lokaal bestuur Wim Derksen, die promoveerde op burgemeestersbenoemingen. Hij noemt twee mogelijke verklaringen. Er is te weinig kwaliteit onder de sollicitanten – „maar dat geloof ik niet”. Het burgemeesterschap van de hoofdstad is een geliefde post onder oud-politici en Haagse coryfeeën. Waarschijnlijker acht Derksen dat de vertrouwenscommissie een kandidaat wil laten solliciteren die dat in deze ronde nog niet heeft gedaan.

De laatste keer dat de sollicitatieprocedure werd heropend, was vorig jaar in Zaanstad. Er was te weinig kwaliteit onder de sollicitanten in de eerste ronde, waarna de procedure werd opengesteld. Benoemd werd toen huidig burgemeester Jan Hamming (PvdA). Dit was een uitzondering. In geen jaren is een heropende sollicitatieprocedure voorgekomen, meldt het Nederlands Genootschap van Burgemeesters.

Betrokkenen bij de Amsterdamse benoemingsprocedure weigerden vrijdag commentaar, of verwezen naar de brief van Remkes. Dat zich te weinig topkandidaten met bestuurlijke ervaring gemeld hebben, kan komen door de erfenis van Eberhard van der Laan (PvdA). Amsterdam is hoe dan ook een van de zwaarste burgemeestersposten van het land. En dan zal de opvolger altijd moeten opboksen tegen de goede reputatie van Van der Laan, die door ziekte vorig jaar september vroegtijdig moest terugtreden, en kort daarna overleed.

Vrouwelijke burgemeester

Wat ook niet helpt, is de druk die wordt gelegd op de benoeming van een vrouw. Vanuit de politiek in Amsterdam én Den Haag, maar ook vanuit media en maatschappij wordt hard geroepen om een vrouwelijke burgemeester van de hoofdstad. Die roep is niet nieuw: al bij de opvolging van Schelto Patijn in 2001 werd er gezocht naar „een vrouw, liefst een met ballen”. De druk ligt, twee mannelijke burgemeesters verder, nog hoger. Dat betekent dat een mannelijke kandidaat zich twee keer zal bedenken voor hij solliciteert – met altijd het risico dat zijn naam uitlekt.

Het belangrijkste gevolg is dat de nieuwe burgemeester, wie het ook wordt, altijd vragen zal krijgen over de benoeming. Zat hij of zij bij de eerste groep sollicitanten? Dan zal de vraag blijven of Amsterdam niet is opgezadeld met een burgemeester die in eerste instantie te zwak werd bevonden. Is het een kandidaat uit de tweede groep, dan zal die altijd horen dat hij of zij werd benoemd bij gebrek aan serieuze concurrentie.

De vertrouwenscommissie moet uit de groep sollicitanten twee kandidaten voordragen, van wie de gemeenteraad er een kiest voor de burgemeesterspost. Het proces tot stemming moet strikt vertrouwelijk verlopen. „Het blijft achterkamertjesgedoe”, zegt Derksen. Toch lekken er altijd namen uit. Het is goed mogelijk, denkt Derksen, dat topkandidaten gewacht hebben uit tactische overwegingen. Velen zullen passen voor bekendwording van hun sollicitatie. Helemaal als ze het risico lopen het niet te worden. Nu de kaarten geschud zijn, en er meer bekend is over de sollicitanten, zullen sommigen het risico durven nemen.

Ook dat het nieuwe college in Amsterdam nu vorm begint te krijgen, zal een rol meespelen in de overweging van veel politieke partijen. Vanuit Den Haag wordt er altijd gekeken naar vrije burgemeestersposten. Partijen schuiven vaak kandidaten naar voren om te solliciteren. Nu hoogstwaarschijnlijk is dat GroenLinks, D66, PvdA en SP in Amsterdam een college zullen vormen, kan dit de weg vrijmaken voor kandidaten die daar eerder van afzagen. Remkes liet vrijdagavond aan NRC weten verder geen toelichting te geven.

Sinds december neemt Jozias van Aartsen (VVD) de honneurs in Amsterdam waar. Het is een publiek geheim dat Van Aartsen (70) zelf geen zin had in deze klus, en zich pas na aandringen liet overhalen. Hij wil per se voor het zomerreces het stokje wil overdragen aan de nieuwe burgemeester. Het is de vraag of zijn wens in vervulling gaat.

M.m.v. van Hugo Logtenberg