Opeens hangt er een schaduw boven Europees topjaar

Teleurstelling in Brussel Na de verkiezing van Macron in Frankrijk ontstond er in de EU momentum om hervormingen door te voeren. Is dat voorbij?

Foto Flavio Lo Scalzo/ANSA

Politiek rumoer in een lidstaat: dat is de EU wel gewend. Een paar jaar geleden sloegen de Grieken op tilt en dreigde zelfs een ‘Grexit’ uit de eurozone. Met Hongarije en Polen is doorlopend ruzie over de rechtsstaat en migratie. En na de eerste schrik van de Brexit in 2016 herpakte de EU zich. Door het Britse scheidingsdrama zijn de overgebleven EU-27 zelfs naar elkaar toe gegroeid.

Maar Italië is nu een ander verhaal. Een eurosceptische regering in een van de grootste EU-landen (60 miljoen inwoners) – dat is nieuw. Niet zomaar een land bovendien, maar één van de zes oorspronkelijke oprichters van de EU. Dat maakt het extra pijnlijk. „De nachtmerrie van Brussel”, noemde nieuwssite Politico het vrijdag zelfs.

Precies een jaar geleden leek het er nog op dat 2018 voor de verandering een Europees topjaar zou worden. Door de verkiezing van de pro-Europese Macron in Frankrijk ontstond er momentum om hervormingen door te voeren waaraan de EU door de eurocrisis en de vluchtelingencrisis niet was toegekomen. Regeringsleiders lanceerden een ‘Leaders Agenda’, een strategie om de EU politiek, economisch en militair te versterken.

Inktzwarte schaduw

Eerst gooiden de Duitsers roet in het eten. Bondskanselier Angela Merkel kwam verzwakt uit verkiezingen en lijkt minder te porren voor Macrons ambitieuze plannen. Nu doen de Italianen er nog een flinke schep bovenop, met een beoogde regeringscoalitie die Europese begrotingsafspraken afwijst en de uitgaven juist fors wil opschroeven. Boven de EU-top van 28 en 29 juni, waarop EU-leiders eensgezind knopen zouden gaan doorhakken, hangt opeens een inktzwarte schaduw.

En dat terwijl de problemen ook rondom Europa zich opstapelen. De EU kan zich juist nu weinig interne verdeeldheid veroorloven. Zelfs de traditionele bondgenoot Amerika gedraagt zich onvoorspelbaar, door internationale afspraken over handel, Iran en klimaat naast zich neer te leggen. Op de juni-top moeten EU-leiders ook gaan besluiten over het verlengen van sancties tegen Rusland, die door de nieuwe machthebbers in Italië „absurd” zijn genoemd. Groene Europarlementariër Rebecca Harms noemde de ontwikkelingen in Rome vrijdag „een grote zege voor Poetin”.

Deels is dit voor Brussel een déjà vu. Begin 2015 betrad het links-radicale Syriza met gestrekt been het politieke toneel. Tijdens verkiezingen en een referendum wezen de Grieken de Europese begrotingspolitiek vierkant af. Maar toen het gevaar van een gedwongen Grieks vertrek uit de eurozone opeens wel erg groot werd, krabbelde Athene terug. In moeizame onderhandelingen gaven eurolanden geen duimbreed toe en werd Griekenland uiteindelijk gedwongen om eerder verfoeide bezuinigingen en hervormingen alsnog uit te voeren.

De Europese realiteit blijkt eenmaal gezeten op het pluche van de macht altijd weerbarstiger te zijn. In het Griekse geval stonden niet alleen Noord-Europese begrotingshaviken op hun strepen, maar ook Zuid-Europese regeringen, die wél pijnlijke bezuinigingen hadden doorgevoerd. En dan nu opeens de Grieken vrijuit laten gaan? Politieke zelfmoord! Ook de Britten lopen nu al bijna twee jaar tegen een muur aan van Europese onverzettelijkheid. Toezeggingen uit het verleden kunnen niet zomaar gewist worden, als er opeens een nieuwe politieke wind waait.

Dat eurolanden zich ook in het geval van Italië stug zullen opstellen, ligt voor de hand. De vraag is vooral: hoe hard durft Italië het te spelen? Het coalitieakkoord dat vrijdag naar buiten werd gebracht was iets afgezwakt ten opzichte van een eerder uitgelekte versie, waarin nog openlijk werd gesproken over een euroreferendum en kwijtschelding van staatsschulden. Maar er staat nog meer dan genoeg om de EU slapeloze nachten te bezorgen.

Lees verder over de economische plannen van de beoogde coalitie tussen de Italiaanse Lega en de Vijfsterrenbeweging: Van minibots tot vlaktaks: Italië’s plannen gaan ver